Crna Gora zatvorila još pet poglavlja u pregovorima sa Evropskom unijom
Evropska komesarka za proširenje Marta Kos saopštila je u utorak u Briselu da Crna Gora nikad nije bila bliža Evropskoj uniji (EU). Ona je to kazala nakon što je Crna Gora, na Međuvladinoj konferenciji sa EU 16. decembra u Briselu, zatvorila pet pregovaračkih poglavlja u pregovorima o članstvu u EU. Riječ je o poglavljima: 3 – Pravo osnivanja preduzeća i sloboda pružanja usluga, 4 – Sloboda kretanja kapitala, 6 – Privredno pravo, 11 – Poljoprivreda i ruralni razvoj i poglavlje 13 – Ribarstvo. Komesarka Kos je ponovila da je Crna Gora predvodnik u procesu integracija i kandidat sa najboljim rezultatima što je “danas dokazala sa ukupno 12 zatvorenih poglavlja” od ukupno 33: “Ali treba da budemo iskreni, najteži dio tek predstoji jer je Crna Gora saopštila da želi da završi pregovore krajem 2026, a Evropska komisija vas podržava. Da biste to postigli morate brzo da trčite.” Kos je naglasila da Crna Gora sada mora da ubrza reforme. “Ključ će biti reforme u vladavini prava. Prioritet su imenovanja, kako bi se obezbijedilo nezavisno pravosuđe, gdje sudije mogu slobodno i bez političkog pritiska da donose odluke. To takođe, znači nastavak snažne borbe protiv korupcije i organizovanog kriminala, tako da niko nije iznad zakona”, kazala je Kos. Ona je ponovila da će Podgorica imati podršku EU na “svakom koraku”. “Naredna godina biće odlučujuća i više nego ikad je Crnoj Gori potrebno nacionalno jedinstvo da stigne do cilja. Naredna godina može biti još bolja”, kazala je Kos. Premijer Milojko Spajić kazao je da je Crna Gora zatvorila više od trećine poglavlja u pregovorima o članstvu u EU, što je okarakterisao kao veliki uspjeh. On je kazao da EU u Crnoj Gori dobija članicu sposobnu da ide rame uz rame sa pojedinim državama članicama, iako je nekada bila najsiromašnija republika nekadašnje Jugoslavije. “Crna Gora neće predstavljati veliko poresko opterećenje za građane EU.” On smatra da se svakodnevno pokazuje da je realističan cilj da Crna Gora sva pogavlja zatvori do kraja 2026. “Mi stvaramo uslove da ispunimo sve do kraja naredne godine”, poručio je Spajić. Iz Vlade je u prethodnom periodu više puta ponovljen plan da se preostalo poglavlje 21 zatvori naredne 2026. godine kako bi Crna Gora bila primljena u članstvo EU 2028. Ranije je iz Vlade saopšteno da su ispunjeni svi uslovi za zatvaranje Poglavlja 31, koje se odnosi na spoljnu, bezbjednosnu i odbrambenu politiku, ali je odluka o zatvaranju ranije odložena na zahtjev Hrvatske. Hrvatska je blokirala zatvaranje tog poglavlja nakon što je Skupština Crne Gore 2024. usvojila Rezoluciju o genocidu u Jasenovcu na inicijativu proruskih i prosrpskih stranaka u vladajućoj većini čiji je lider aktuelni predsjednik parlamenta Andrija Mandić, što je zvanični Zagreb ocijenio kao provokaciju. Crns Gors je pregovore za članstvo u EU počela u junu 2012. godine. Izvor: Slobodna Evropa
Prekomjerna pljačka
Dolar je dominirao globalnom ekonomijom više od sedam decenija. Oko 90 odsto transakcija na deviznom tržištu danas uključuje dolar. Preko 74 odsto međunarodne trgovine u Aziji i 96 odsto u Americi je određeno u dolarima. Dolar čini 58 odsto deviznih rezervi koje drže centralne banke van Sjedinjenih Država. U svijetu, privatne imovine pretežno su u dolarima denominovanim aktivama. Dominacija dolara donosi važne prednosti za Sjedinjene Države. Ona smanjuje volatilnost cijena u američkom spoljnotrgovinskom prometu, omogućava Vašingtonu da se zadužuje široko i po relativno niskim kamatama, i daje američkoj vladi moćne alate za sankcionisanje njenih protivnika. Kao što uvjerljivo tvrdi ugledni ekonomista Kenneth Rogoff u svojoj vrlo zanimljivoj novoj knjizi Our Dollar, Your Problem, dominantnu valutu je izuzetno teško zameniti. Inercija je snažna sila koja drži dolar na vrhu; snaga američkih političkih i finansijskih institucija je još jedna. Iako su brojne zemlje bile nezadovoljne dolar sistemom, nijedna nije ponudila dovoljno snažnu alternativu koja bi nadjačala prednosti statusa quo. Međutim, Rogoff upozorava da je dominacija dolara možda dosegla svoj vrhunac, te da će Sjedinjene Države morati pažljivo da oblikuju svoju politiku ako žele da zadrže svoju privilegovanu poziciju. Uslijedile su politike američkih administracija koje su jačale ili, u najmanju ruku, izbjegavale narušavanje dominacije dolara. One su poštovale nezavisnost Federalnih rezervi i međunarodne obaveze SAD, uključujući i ulogu kao čuvara globalnog finansijskog sistema. Međutim, administracija Donalda Trumpa napada temelje institucija koje podržavaju status dolara. Testira granice izvršne vlasti i dobija malo otpora. Pokušava da oslabi nezavisnost monetarne politike Federalnih rezervi i službenih statističkih agencija. Takođe dovodi u pitanje obaveze SAD prema saveznicima i partnerima. Ove korake Trumpova administracija preduzima u isto vrijeme kada uvodi politike čija održivost zavisi od očuvanja privilegije dolara, posebno kroz veliki budžetski zakon koji je potpisao u julu i koji će astronomskim rastom povećati nacionalni dug u narednoj deceniji. Ako dominacija dolara oslabi, oslabiće i mogućnost Vašingtona da se zadužuje, a troškovi servisiranja duga će rasti. Ako se istovremeno poveća plata kamata na federalni dug i vrijednost dolara padne, vlada SAD bi mogla da se suoči sa ograničenjima u fiskalnim opcijama, što bi moglo da izazove dugotrajne štete po ekonomiju. Da li je sigurno biti na vrhu?Korišćenje dolara omogućava stranim zemljama da posluju širom svijeta bez držanja deviznih rezervi u više valuta—što je pogodnost koja dodatno jača poziciju dolara, baš kao što je pogodnost korišćenja engleskog jezika učinila od njega zajednički jezik globalne komunikacije. Diverzifikacija od dolara mogla bi da bude skupa, jer bi zahtijevala držanje rezervi u velikom broju valuta i upravljanje rizicima od fluktuacija svakog od njih. Ipak, saveznici i protivnici SAD već su testirali status dolara. Rogoff objašnjava da nijedan od izazivača nema ono što je potrebno da postane dominantan. Od početka postojanja evrozone 1999. godine, na primjer, udio dolara u deviznim rezervama pao je sa 71 odsto na 58 odsto, a evro je zadržao drugo mjesto sa udjelom od 20 odsto. Međutim, Rogoff tvrdi da će biti teško za evro da zamijeni dolar, osim ako strani investitori ne budu smatrali da tržišta zvaničnog duga denominovanog u evrima pružaju dovoljnu likvidnost, što bi zahtijevalo prevazilaženje političkih i institucionalnih ograničenja u povećanju izdavanja zajedničkog duga. Kina i Rusija takođe su sve motivisanije da traže alternative dolarima, posebno jer SAD i saveznici sve efikasnije koriste sistem plaćanja u dolarima za nametanje sankcija. Nakon invazije Rusije na Ukrajinu 2022, Vašington i njegovi saveznici su ograničili pristup ruskih banaka međunarodnim sistemima plaćanja, stavili ograničenje na izvoz ruske nafte i zamrzli ruske državne aktive u inostranstvu. Kina, djelimično da bi smanjila svoju izloženost, sada sarađuje s partnerima poput Brazila, Indije i Rusije na razvoju alternativnog sistema plaćanja koristeći svoj renminbi, i radi na postavljanju standarda za prekogranične digitalne transakcije, koristeći odsustvo SAD iz tog područja. Međutim, Rogoff ističe da će ove težnje za internacionalizacijom renminbija i zamjenom sistema zasnovanog na dolaru pasti u vodu ukoliko Kina ne sprovede reforme. Samo liberalizacijom kapitalnih tržišta i preduzimanjem mjera za širenje i smanjenje cijena u tržištima obveznica denominovanih u renminbiju, Peking može pružiti povjerenje stranim investitorima da mogu lako likvidirati svoje renminbi imovine kada im zatreba novac. NETO DOBITIU šezdesetim godinama, Valéry Giscard d’Estaing, koji će kasnije postati predsjednik Francuske, osudio je dominaciju dolara i koristi koje je pružao Sjedinjenim Državama kao „eksorbitantnu privilegiju“. Rogoff pravi ravnotežu između tih koristi i tereta dominacije dolara na način koji je nepristrasan. Pošto Sjedinjene Države mogu da se zadužuju od stranaca i vraćaju im novac u sopstvenoj valuti, drugi snose rizik od promjena kursa. U praksi, to znači smanjenu volatilnost cijena mnogih američkih uvoza i izvoza. Kao zemlja koja izdaje dominantnu valutu u formalnom međunarodnom platnom sistemu, SAD imaju značajnu preglednost u prekograničnim transakcijama i moćne načine da nameću sankcije kojima ometaju te tokove. Vašington takođe ima dovoljno uticaja na pravila međunarodnog finansijskog sistema; jedini je član sa dovoljno glasova za veto odluke u Svjetskoj banci i Međunarodnom monetarnom fondu. Dominacija dolara omogućava SAD da se široko zadužuju i plaćaju znatno niže kamate na svoj dug nego mnoge druge zemlje, što je privilegija koja je posebno važna danas, kada je američki državni dug visok i u porastu. Vašington može da se zadužuje relativno jeftino jer su strani investitori spremni da plate premiju za „ugostiteljsku vrijednost“ američkih državnih obveznica. Ove sigurne, vrlo likvidne imovine, snažno su tražene jer se mogu pouzdano koristiti za očuvanje vrijednosti u vremenima finansijskog stresa i predstavljaju dominantni oblik kolaterala u mnogim međunarodnim finansijskim transakcijama. Rogoff ističe nedavne procjene da američka vlada godišnje štedi 140 milijardi dolara na međunarodnim troškovima zaduživanja upravo zbog nižih kamata koje plaća. Ta brojka može dostići i 600 milijardi dolara godišnje ako se uključe i plaćanja na dug koji drže domaći investitori. Ako dolar padne sa svog trona, Amerikanci će platiti cijenu.Reputacija dolara kao sigurnog sredstva obično znači da potražnja za tom valutom naglo raste u vremenima finansijskog stresa. Stoga, Sjedinjene Države mogu da pozajmljuju velike količine novca čak i tokom ekonomske krize. Tokom globalne finansijske krize 2008. i recesije 2020. izazvane pandemijom COVID-19, na primer, američka vlada je uspjela da ublaži efekte ekonomskih šokova na američke preduzetnike,
Instrumentalizovana svjetska ekonomija
U svijetu gdje su ekonomija i tehnologija postali predmet sukoba, ključno je za SAD da prepoznaje potrebu za obnavljanjem i jačanjem svojih institucionalnih kapaciteta. Ulaganje u međunarodnu saradnju, uspostavljanje pravila i ograničavanje destruktivnog korišćenja ekonomskog oružja postaju nužnost za stabilnost i dugoročnu moć. Bez toga, globalni poredak će se nastaviti fragmentirati, a američka dominacija će biti sve ugroženija. Uvođenje koncepta međuzavisnosti kao sredstva pritiska označilo je preokret u globalnom političko-ekonomskom poretku. Dok je ranije Amerika dominirala međunarodnim sistemima tehnologije, finansija i trgovine, sada se suočava s realnošću da i druge sile, poput Kine i Evrope, koriste iste instrumente za ostvarivanje vlastitih interesa. Ovaj novi oblik sukoba temelji se na korišćenju ekonomskih i tehnoloških chokepoints—kritičnih tačaka u globalnoj infrastrukturi—kao oruđa pritiska i osvete. To uključuje sankcije, kontrolu izvoza, napade na lance snabdijevanja i manipulaciju informacijama, a sve s ciljem osiguravanja strateške prednosti. Amerika je do nedavno bila pionir u ovom pristupu, ali je sada, pod uticajem unutrašnjih političkih promjena i rezova u institucijama, počela gubiti svoju sposobnost vođenja i zaštite svojih interesa. Trampova administracija, koja je često težila unilateralizmu, dodatno je oslabila ključne agencije poput OFAC-a, Ministarstva trgovine i Savjeta za nacionalnu sigurnost, čime je narušila svoje kapacitete za strateško djelovanje. To je omogućilo drugim državama, naročito Kini, da izgrade vlastite strukture za kontrolu i korištenje ovih chokepointsa, na primjer u području rijetkih prirodnih minerala i visokotehnološke industrije. Kina je, posebno nakon Snowdenovog otkrića američkih špijunskih kapaciteta, shvatila važnost tehnološke nezavisnosti. Razvila je vlastite sisteme za kontrolu izvoza, ulaganja i upravljanje resursima, čime je stvorila snažan “slojevit” sistem moći. Kineski izazov američkoj dominaciji posebno je vidljiv u sektoru rijetkih prirodnih minerala, gdje je uspjela steći kontrolu nad cijelim ekosistemom proizvodnje i obrade, što joj daje dodatni strateški uticaj. Evropa, iako ima potencijal za razvoj vlastitih tehnologija i infrastrukture, trenutno je slabija institucionalno i politički nejedinstvena. Nema snažne mehanizme za odmazdu ili zaštitu od ekonomskog pritiska, poput američkog OFAC-a, te je prepuštena na milost i nemilost velikim silama. Njen najavljeni alat za odbranu od ekoloških i trgovinskih ucjena, “anti-coercion instrument,” još uvijek je nedovoljno spreman za upotrebu zbog složenih procedura i unutrašnjih nesuglasica. SAD, s druge strane, s političkim odlukama i rezovima u važnim institucijama, gubi svoju stratešku poziciju. Učinjen je korak unazad u razvoju institucionalne snage za vođenje globalnih ekonomskih sukoba, što omogućava rivalima da jačaju svoje kapacitete za reciprocitet i izazivanje američkog uticaja. Osim toga, američka politika sve više se oslanja na kratkoročne dogovore i djelovanja koja narušavaju dugoročne interese, poput smanjenja ulaganja u ključne tehnologije ili podsticanja decentraliziranih financsijskih sistema. Ovaj razvoj dovodi do rastuće fragmentacije globalnog tržišta i stvaranja više ekonomskih blokova, što povećava rizik od sukoba i destabilizacije. U takvom okruženju, američka prednost temelji se na njenim tehnološkim i institucionalnim prednostima, no te prednosti su sve podložnije eroziji. Ako se ne uspostavi nova strategija koja će uključivati jačanje međunarodnih odnosa, povratak na principe saradnje i ograničavanje unilateralnih akcija, američka sigurnost i prosperitet mogli bi biti ozbiljno ugroženi. Može li Evropa izdržati pritiske Pekinga i Vašingtona? Evropa, iako ima mnoge kapacitete za postojanje kao geoekonomska sila, suočava se s ozbiljnim izazovima u korišćenju vlastitih potencijala zbog nedostatka snažne institucionalne strukture. Ključne finansijske i infrastrukturalne platforme poput SWIFT-a i Euroclera, te tehnološke kompanije poput ASML, SAP i Ericsson, predstavljaju strateške tačke u tehnološkim lancima. Međutim, Evropa još uvijek nema potpunu autonomiju u tehnologiji i institucijama potrebnim za odbranu od spoljnih uticaja i pritisaka. Projekat EuroStack, koji ima za cilj da osigura evropsku digitalnu infrastrukturu od stranih uticaja, tek je u ranoj fazi i ne garantuje preokret u kratkom ili srednjem roku. Unutrašnje slabosti dodatno su pogoršane zavisnošću od američke vojne odbrane, naročito nakon ruske invazije na Ukrajinu. Evropa se i dalje oslanja na američke obavještajne i finansijske sisteme za sprovođenje sankcija i kontrolu izvoza, što smanjuje njenu autonomiju. Interne podjele i podložnost pod pritiskom Kine, koja je uspjela nametnuti ograničenja na izvoz u Litvaniju i druge zemlje, dodatno ograničavaju evropski odgovor na ekonomsku ucjenu. Evropa je specifično ranjiva zbog decentraliziranosti nadzora i odlučivanja. Iako je Evropska komisija razvila strategije za bezbjednosne prijetnje, nedostaju joj učinkoviti alati poput američkog OFAC-a ili kineskog sistema kontrole izvoza. Primjer je i najavljeni Evropski anti-coercion instrument, koji je zamišljen kao odgovor na ucjene, ali je prepun pravnih prepreka i neizvjesnosti u primjeni, pa ga protivnici mogu lako zaobići. Evropa, stoga, vjerovatno neće koristiti te alate u kritičnim trenucima, čime se oslabljena pozicija nastavlja. Američka unutrašnja slabost i posljedice SAD, s druge strane, suočene su s vlastitim problemima. Nakon Trampove administracije, američka institucionalna infrastruktura za sprovođenje ekonomskog ratovanja bila je narušena. Rezovi u broju zaposlenih, smanjenja finansiranja i političke nesuglasice dovele su do oslabljene sposobnosti za koordinaciju i sprovođenje složenih ekonomskih strategija. Ključne agencije poput OFAC-a, Ministarstva trgovine i NSC-a izgubile su na kapacitetima, što je smanjilo američki uticaj na globalnim tržištima i u tehnologiji. Američki pokušaji da koriste ekonomsku snagu za ostvarivanje strateških ciljeva često se susreću s unutarnjim otporima i pravnim izazovima. Nedostatak institucionalne snage doveo je do fragmentacije tržišta i sve veće globalne podijeljenosti, pri čemu zemlje sve češće traže načine za izolaciju od američkog uticaja. Ulaganja u kriptovalute i alternativne finansijske infrastrukture, te odustajanje od kontrola nad tehnologijom, dodatno su oslabile američku poziciju. Američka politika sada je sklonija kratkoročnim dogovorima i nepredvidivim potezima, što povećava rizik od pogrešnih kalkulacija i sukoba. To je znak da se američka hegemonija i sposobnost da koristi svoju “američku infrastrukturu” za globalnu dominaciju smanjuju, dok su druge zemlje, poput Kine, spremne razvijati vlastite sisteme za nametanje uticaja. Uloga tehnologije i strateških platformi Ključni elementi američke moći bili su snažni tehnološki i institucionalni sistemii, koji su omogućavali dugoročno vođenje geopolitike. No, kroz posljednje godine, politika unutar SAD-a, naročito pod uticajem Trumpa, razbila je te temelje. Smanjenjem broja zaposlenih i finansijskim rezovima, SAD je izgubio kapacitete za nadzor i sprovođenje složenih strategija. To je otvorilo vrata drugim zemljama, poput Kine, koje su izgradile vlastite strukture za kontrolu ključnih tehnoloških tačaka, poput energetike i high-tech industrije. Kina je, na primjer, uspjela preuzeti kontrolu nad chokepointsima u lancu snabdijevanja
Američki kongresmeni predložili Rezoluciju o podršci prijemu Crne Gore u EU
Članovi Kongresa Sjedinjenih Američkih Država (SAD) podnijeli su inicijativu za usvajanje rezolucije kojom pozivaju predsjednika Donalda Trampa i državnog sekretara Marka Rubija da se zalažu za pristupanje Crne Gore Evropskoj uniji (EU). U tekstu predloga se navodi: „Pozivamo predsjednika i državnog sekretara da blisko sarađuju sa Vladom Crne Gore.“ Prenosi to Radio Slobodna Evropa (RSE). Rezoluciju su pripremili republikanka Majk Tarner i demokrata Šeli Pingri. Bivši ministar spoljnih poslova Crne Gore i njen ambasador u Vašingtonu, Srđan Darmanović, smatra da bi podrška toj inicijativi bila logična, jer je Crna Gora članica NATO-a i jer Sjedinjene Države podržavaju proširenje EU. „Sve što dolazi iz Vašingtona – bez obzira na administraciju – od velikog je značaja za evropska pitanja. Iako SAD nemaju direktan glas u procesu proširenja EU, ta politika se nije mijenjala“, kazao je Darmanović, dodajući da su predlagači rezolucije „dobri prijatelji Crne Gore“. Pingri, koja predvodi crnogorski klub u Predstavničkom domu, predstavlja saveznu državu Mejn, sa kojom Crna Gora od 2018. godine ima strateško partnerstvo. Specijalni izaslanik Ričard Grenel, koji je bio Trampov ambasador u Afganistanu, izjavio je na sastanku sa crnogorskim ministrom odbrane Draganom Krapovićem 11. septembra da SAD smatraju Crnu Goru pouzdanim članom NATO-a. U predlogu rezolucije se ističe da Crna Gora „ima ključnu ulogu u balkanskoj misiji NATO-a, uprkos naporima Rusije da je odvoji od Alijanse“, kao i da vlasti Crne Gore pružaju podršku Ukrajini u sukobu sa Rusijom. U dokumentu se takođe navodi da je Crna Gora, uz pomoć američkih institucija, napredovala u borbi protiv korupcije, transnacionalnog organizovanog kriminala i hibridnih prijetnji. „SAD podstiču Vladu i institucije Crne Gore da prioritetno sprovedu potrebne reforme i mjere za članstvo u EU, kao i da ulože napore u očuvanje mira i razvoja na Zapadnom Balkanu“, piše u predlogu. Crna Gora trenutno ima otvorena sva poglavlja u pregovorima s EU, dok je zatvoreno oko 80 odsto njih. Plan je da se preostala poglavlja zatvore do kraja sledeće godine, a da do 2028. godine Crna Gora postane punopravna članica EU. Takođe, važno je napomenuti da Crna Gora već tri i po godine nema ambasadora u Vašingtonu od kada je mandat poslednjeg diplomate istekao 2021. godine, a trenutno ne postoji ni lobista koji je zastupa u SAD. Američki kongresmeni predložili Rezoluciju o podršci prijemu Crne Gore u EU Home /
Predsjednik Nepala raspustio parlament i pozvao na izbore u martu
Nepalski predsjednik Ramčandra Paudel proglasio je raspust parlamenta i zakazao nove izbore za 5. mart, saopštila je njegova kancelarija. Ova odluka uslijedila je samo nekoliko sati nakon što je Paudel imenovao bivšu predsjednicu Vrhovnog suda Sušilu Karki za privremenu premijerku, čime je prvi put u istoriji zemlje na čelu vlade postavljena žena, prenosi Rojters. „Predsjednik je raspustio Predstavnički dom i odredio 5. mart 2026. godine, četvrtak, kao datum održavanja izbora“, navodi se u saopštenju iz predsjedničkog kabineta. Karki je imenovana nakon dva dana intenzivnih pregovora između Paudela, načelnika vojske Ašoka Radža Sigdela i lidera protesta koji su izazvali nemire u Nepalu, u kojima je poginulo najmanje 51 osoba, a povrijeđeno više od 1.300. Indijska vlada izrazila je nadu da će ovaj razvoj događaja doprinijeti miru i stabilnosti u zemlji. „Iskrene čestitke poštovanoj Sušili Karki na preuzimanju funkcije privremene premijerke Nepala. Indija je potpuno posvećena miru, razvoju i prosperitetu naše braće i sestara u Nepalu“, izjavio je indijski premijer Narendra Modi putem društvene mreže Iks. Zbog zabrane korišćenja društvenih mreža, protesti širom zemlje su privremeno zamrli, a ta mjera je kasnije ukinuta. Nasilje je prestalo nakon što je premijer Šarma Oli podnio ostavku u utorak. Nepal se od ukidanja monarhije 2008. godine suočava sa političkom i ekonomskom nestabilnošću, dok visoka stopa nezaposlenosti tjera velike brojeve mladih da potraže posao u drugim zemljama, poput Južne Koreje, Malezije i na Bliskom istoku. Zemlja od 30 miliona stanovnika, smještena između Kine i Indije, polako se vraća uobičajenim tokovima rada u petak, navodi Rojters. Prodavnice su ponovo otvorene, saobraćaj na putevima se normalizovao, a policija je zamijenila oružje pendrecima nakon nedavnih sukoba. Foto: Таnjug (AP Photo/Sujan Gurung) Predsjednik Nepala raspustio parlament i pozvao na izbore u martu Home /
U Japanu gotovo 100.000 stogodišnjaka
Japan bilježi rekordni porast broja stanovnika starijih od 100 godina, približno 100.000, od kojih je velika većina žena, saopštilo je danas Ministarstvo zdravstva. Ovaj trend odražava demograško starenje koje utiče na četvrtu najveću ekonomiju svijeta, dok se broj stanovnika smanjuje. Do 1. septembra, u Japanu je bilo 99.763 stogodišnjaka, što je za 4.644 više u poređenju sa prethodnom godinom, pri čemu su žene činile oko 88 odsto te populacije. Najstarija osoba u Japanu je Šigeko Kagava, sa 114 godina, koja živi u prefekturi Nara, blizu Kjota. Nekadašnja akušer-ginekolog i lekar opšte prakse, aktivna je i posle 80. godine. Izjavila je da joj je pešačenje tokom kućnih posjeta pomoglo da ojača noge i održi vitalnost. Kagava ima dobar vid, gleda televiziju, čita novine i vježba kaligrafiju. Vjeruje da je najstarija osoba na svijetu, britanska monahinja Etel Katerham, koja je u avgustu proslavila 116. rođendan. Japan se suočava sa velikom demografskom krizom, jer rast starije populacije izaziva povećanje medicinskih i socijalnih troškova, dok se radna snaga smanjuje zbog niskog nataliteta. Prema zvaničnim podacima iz avgusta, stanovništvo Japana smanjilo se za više od 900.000 ljudi tokom 2024. godine, što predstavlja najveće smanjenje u jednoj godini. Premijer Šigeru Išiba, koji je najavio ostavku, nazvao je ovo „tihoj vanrednoj situacijom“ i najavio mjere podrške porodicama, poput fleksibilnijeg radnog vremena i besplatne brige o djeci, u pokušaju da zaustavi ovaj trend, ali rezultati još uvek nisu značajni. Foto: Samuel Ponce / Shutterstock.com U Japanu gotovo 100.000 stogodišnjaka Home /
Godinama ignorisala znake upozorenja: Evropi prijeti „vijek poniženja“
Nakon poraza od Britanaca u Prvom opijumskom ratu, dinastija Ćing je 1842. godine potpisala ugovor kojim je Kina osuđena na više od 100 godina stranog ugnjetavanja i kolonijalne kontrole trgovinske politike. To je bio prvi u nizu takozvanih „neravnopravnih ugovora“ koje su tadašnje vojne i tehnološke sile nametale kako bi pokušale da smanje svoj ogroman trgovinski deficit. Gotovo dva vijeka kasnije, EU tek počinje da razumije kako to izgleda, piše Politico, prenosi Index.hr. Tramp prijeti novim carinama zbog digitalnih propisa Prošlog mjeseca, dolazak predsjednice Evropske komisije Ursule fon der Lajen u Trampov golf rizort u Škotskoj, kako bi zaključila veoma neuravnotežen trgovinski sporazum, izazvao je strahovanja među političarima i analitičarima da je Evropa izgubila uticaj za koji je nekada vjerovala da ga ima. Kritičari su brzo zaključili da prihvatanje Trampove carine od 15 procenata na većinu evropske robe predstavlja čin „potčinjavanja“, „jasan politički poraz za EU“ i „ideološku i moralnu kapitulaciju“. Ako se fon der Lajen nadala da će ovim sporazumom obuzdati američkog predsjednika, dočekalo ju je grubo otrežnjenje. Dok se mastilo na trgovinskom sporazumu još nije osušilo, Tramp je u ponedjeljak udvostručio pritisak, zaprijetivši EU novim carinama zbog digitalnih propisa koji bi pogodili američke tehnološke gigante. „Ako se EU ne uskladi, SAD će prestati da izvoze vitalne tehnologije mikročipova“, upozorio je. Evropljani značajno zaostaju u vojnom i tehnološkom sektoru Njegov istup dogodio se manje od nedjelju dana nakon što je Brisel povjerovao da ima pismenu garanciju Vašingtona da su njegovi digitalni propisi i suverenitet sigurni. Tramp može da koristi pritisak zato što, baš kao i britanski imperijalisti iz 19. vijeka, drži vojne i tehnološke karte u rukama. Svestan je da Evropljani značajno zaostaju u oba sektora. Zna da Evropa ne može bez američke tehnologije čipova i da ne želi da se suoči sa ruskim predsednikom Vladimirom Putinom bez američke vojne podrške, pa smatra da može da diktira trgovinsku agendu. Evropski komesar za trgovinu Maroš Šefčovič prošlog mjeseca je snažno nagovijestio da je sporazum sa SAD odraz strateške slabosti Evrope i njene potrebe za američkom podrškom. „Ne radi se samo o trgovini – radi se o bezbjednosti, o Ukrajini, o trenutnoj geopolitičkoj nestabilnosti“, naveo je. „Trgovinski sporazum je direktna posljedica bezbjednosne slabosti Evrope, koja ne može da obezbijedi sopstvenu vojnu sigurnost i koja 20 godina nije ulagale u svoju odbranu“, tvrdi Torsten Bener, direktor Instituta za globalnu javnu politiku u Berlinu. Ignorisanje znakova upozorenja Baš kao i dinastija Ćing, Evropa je godinama ignorisala znake upozorenja, navodi Politico. „Plaćamo cijenu činjenice da smo ignorisali poziv za buđenje koji smo dobili tokom prve Trampove administracije – i vratili se nazad u san. Nadam se da to nije ono što sada radimo“, rekla je Sabine Vajand, glavna direktorka za trgovinu pri Evropskoj komisiji. Jasno je da Trampova nestabilna carinska igra nije ni blizu kraja i da će blok od 27 zemalja ove jeseni biti suočen sa dodatnim političkim uvredama i nejednakim ishodima pregovora. Kako bi spriječila da se poniženje učvrsti, EU se suočava s ogromnim zadatkom smanjenja svoje zavisnosti od SAD – u pogledu odbrane, tehnologije i finansija. Ugovor iz Nankinga, potpisan pod prisilom 1842. godine na britanskom ratnom brodu usidrenom u rijeci Jangce, obavezao je Kineze da ustupe teritoriju Hongkonga britanskim kolonizatorima, plate im odštetu i pristanu na „poštene i razumno niske carine“. Britanskim trgovcima je bilo dozvoljeno da trguju u pet ugovornih luka s kim god žele. Kako su Kinezi završili u podređenom položaju? Opijumski rat označio je početak onoga što je Kina kasnije oplakivala kao svoje „vjekovno poniženje“. Britanci su prisilili Kineze da otvore svoju zemlju razornoj trgovini opijumom kako bi London mogao da smanji trgovinski deficit s Kinom. To je razdoblje koje Kinu i danas proganja i snažno utiče na njeno strateško donošenje odluka, kako na unutrašnjem tako i na međunarodnom planu. Ključni faktor koji je doveo dinastiju Ćing u položaj pokornosti bio je njen neuspjeh da ulaže u vojni i tehnološki napredak. Poznato je da je kineski car Ćijanlung 1793. godine rekao Britancima da Kini nisu potrebni „varvarski proizvodi“ drugih nacija. Iako su barut i vatreno oružje kineski izumi, nedostatak eksperimentisanja i inovacija usporio je kineski razvoj. Zbog toga je oružje dinastije Ćing zaostajalo za britanskim otprilike 200 godina u pogledu dizajna, proizvodnje i tehnologije. Slično tome, EU je danas kažnjena zbog decenija zaostajanja za SAD-om. Smanjenje izdvajanja za odbranu nakon Hladnog rata učinilo je evropske zemlje zavisnim od američke vojske za sopstvenu bezbjednost. Dodatno, samozadovoljstvo u vezi sa tehnološkim razvojem znači da EU sada zaostaje za svojim globalnim rivalima u gotovo svim ključnim tehnologijama. Američki trgovinski predstavnik Džejmison Grir proglasio je početak novog svjetskog poretka. Uporedio je trgovinski sporazum između SAD-a i EU sa poslijeratnim finansijskim sistemom osmišljenim 1944. godine u engleskom ljetovalištu Breton Vuds. Nejasnoće u tekstu sporazuma Nejasnoće u četvorostraničnom tekstu sporazuma ostavljaju Trampu prostor da postavi nove zahtjeve ili prijeti odmazdom ako procijeni da EU ne ispunjava svoj dio dogovora. Mogla bi uslijediti nova poniženja dok obe strane pokušavaju da se dogovore o raznim detaljima – od sistema carinskih kvota za čelik i aluminijum do izuzetaka za određene sektore. „Ovaj sporazum je toliko nejasan da postoji mnogo tačaka na kojima bi sukobi mogli lako da eskaliraju, a zatim da se iskoriste kao opravdanje zašto se druge stvari neće desiti“, napomenuo je Niklas Poatje, istraživački saradnik u tink-tenku Bruegel. Na pitanje šta bi se desilo ako EU ne uloži obećanih 600 milijardi dolara u SAD, Tramp je ranije ovog mjeseca odgovorio: „Pa, onda plaćaju carine od 35 odsto.“ Prihvatanjem sporazuma, koji izvršna vlast EU predstavlja kao „manje lošu“ opciju nakon Trampovih carinskih pretnji, Brisel je takođe pokazao da ucjena funkcioniše. U pripremi za sporazum, fon der Lajen je više puta naglasila da bi strategija EU u odnosima sa SAD-om trebalo da se zasniva na tri stuba: pripremi mjera odmazde, diverzifikaciji trgovinskih partnera i jačanju jedinstvenog tržišta Unije. Za neke, EU bi trebalo da posmatra ovaj sporazum kao poziv za buđenje, kako bi sprovela duboke promjene i podstakla konkurentnost bloka kroz institucionalne reforme. Izvor: Dans.rs Godinama ignorisala znake upozorenja: Evropi prijeti „vijek poniženja“ Home
Ministar finansija SAD: Prihodi od novih carina do 500 milijardi dolara godišnje
Ministar finansija Sjedinjenih Država, Skot Besent, iznio je procjenu da bi prihodi od carina, koje postepeno uvodi predsjednik Donald Tramp, mogli dostići 500 milijardi dolara godišnje. Na sastanku kabineta u Bijeloj kući, Besent je istakao da je njegova ranija procjena od 300 milijardi dolara bila preniska, prenosi agencija Reuters uz poziv na Beta. „Imali smo značajan porast prihoda od jula do avgusta, i očekujem da će se taj trend nastaviti i od avgusta do septembra. Ova administracija je zabilježila značajan pad budžetskog deficita“, naveo je on. Prihodi od carina bi, prema njegovim rečima, mogli nadoknaditi povećanje budžetskog deficita izazvano smanjenjem poreza i zakonima o potrošnji koje su republikanci usvojili ove godine. Besent je dodao da je tokom avgusta američka vlada prikupila 29,6 milijardi dolara od carina. Takođe je istakao da je Kongresna budžetska kancelarija (CBO) revidirala procjene federalnih prihoda od Trampovih carina, navodeći da bi one mogle znatno smanjiti budžetski deficit. Ministar finansija SAD: Prihodi od novih carina do 500 milijardi dolara godišnje Home /
Zakon o strancima zakomplikovao situaciju na tržištu rada u Hrvatskoj
Novi Zakon o strancima dodatno je zakomplikovao situaciju na tržištu rada u Hrvatskoj, smatraju poslodavci. Hrvatska se nalazi u grupi zemalja sa deficitarnom radnom snagom, a prema tvrdnjama vlasnika najvećeg dijela privatnih kompanija novim zakonskim riješenjima njihov položaj biće još teži. Hrvatski poslodavci su se i do sada žalili na komplikovane procedure u vezi sa državnom administracijom, a sada im je zakon propisao još veće prepreke. Prema novom aktu, potencijalni poslodavci stranih radnika u Hrvatskoj moraće da dokazuju da aktivno obavljaju djelatnosti kojima se bave, da obavezno podmiruju sva javna davanja, ali i da vode računa o odnosu broja domaćih i stranih radnika. Problem u vezi sa ovim posljednjim uslovom je u tome što je zbog, isjeljavanja hrvatskih radnika, sve više deficitarnih zanima, a i u njima se sada mora održati zakonski minimum odnosa između domaćih i “uvezenih” radnika što je praktično nemoguće. Rok za izdavanje dozvole za rad kandidatu iz druge zemlje za policijske organe je produžen na 15 dana, a privrednici podsjećaju da je i do sada taj rok u praksi više puta po jednom zahtjevu probijan. Radnici koji nisu građani Hrvatske mogu, u okviru iste djelatnosti, da mijenjaju firmu za koju rade, ali maksimalno jednom u godinu dana. Prema novom zakonu, radne dozvole ovim ljudima izdaju se na godinu dana što dodatno usložnjava ovaj problem. Predsjednik Hrvatske obrtničke komore (HOK) Dalibor Kratohvil uputio je apel Vladi Hrvatske u kome je zatražio da se stranim radnicima omogući da u okviru iste djelatnosti mogu promjeniti firmu najviše jednom u šest mjeseci umjesto dosadašnjih godinu dana. Kratohvil je objasnio da poslodavci gube motivaciju da zapošljavaju radnike ako je neizvjestan njihov duži ostanak u okviru njihove firme uslijed gubitka hrvatske radne dozvole. Kratohvil se požalio da se pojedini zahtjevi za dobijanje ili produženje radne dozvole obrađuju i do osam mjeseci i da zbog neažurnosti državne administracije “Hrvatska rizikuje da joj drugi preuzmu radnike”. “To nikako sebi ne smijemo dopustiti”, izričit je bio Kratohvil. Ovaj privrednik ima prijedlog da država izađe u susret privatnim preduzetnicima tako što bi na sebe preuzela troškove edukacije stranih radnika poput učenja hrvatskog jezika. Do sada je ovu obavezu imala firma koja upošljava radnike, a najviše problema u komunikaciji sa zaposlenima iz inostranstva ispoljavalo se u sektoru trgovine. HOK insistira i na pojednostavljenju administrativnih procedura kao i na digitalizaciji javne uprave. Smatraju da bi se tim koracima ubrzao prijem stranih radnika i olakšao posao njihovim poslodavcima. Stručnjaci zaključuju da Hrvatska sve više zavisi od strane radne snage, ali da državna uprava još ne prepoznaje dovoljno taj problem i ne čini ništa da ga adekvatno riješi. Zakon o strancima zakomplikovao situaciju na tržištu rada u Hrvatskoj Home /
Imigracija u EU raste, građani nezadovoljni
Građani EU nezadovoljni su najnovijim vijestima o rekordnom broju migranata koji su se trajno naselili u zemljama evropske zajednice prošle godine, prenosi Rojters. Pritisak javnog mnjenja uslovio je u posljednjih nekoliko godina izmjenu zakonodavstva u pojedinim članicama EU što je za posljedicu imalo pooštravanje kriterijuma za uvoz radne snage. Direktorka Evropske centralne banke (ECB) Kristin Lagard smatra da je uvoz radne snage u zemljama evrozone u posljednjoj godini koja je statistički obrađena u cjelini imao pozitivne efekte po privredu. “Priliv radnika iz zemalja koje su van evrozone doprinijeo je rastu privredne aktivnosti i otpornosti iako se, sa druge strane, bilježe fenomeni poput skraćivanja radnog vremena i pada životnog standarda zaposlenih u pojedinim sektorima”, navela je Lagard. Ona je poručila da su u 2022. godini “uvezeni radnici” činili samo 9% ukupne radne snage u zemljama evrozone, ali da su, u isto vrijeme, bili zaslužni za polovinu rasta u istoj zoni u prijethodne tri godine. Svoju tvrdnju Lagard je ilustrovala primjerima Njemačke i Španije. U najvećoj ekonomiji EU rast ostvaren bez učešća stranih radnika bio bi za 6% niži nego bez njihovog eventualnog angažovanja. Što se tiče španske privrede, u djelatnostima koje su vukle njen oporavak nakon pandemije korone 2020. godine najveće zasluge imali su upravo strani radnici. Migranti imaju i značajan udio u saniranju posljedica demografske štete. Pad prirodnog priraštaja kontinuirana je pojava u EU, ali njena ukupna populacija, isto tako, konstantno raste upravo zahvaljujući sve većim migracijama. Ovaj trend uslovljava reagovanje “starih Evropljana” koji sve radije pribjegavaju davanju glasa za ekstremno desne partije. Pod velikim pritiskom rasta desnice, Vlada Njemačke je već donijela mjeru zabrane spajanje radnika i njihovih porodica u domovini u cilju dobijanja državljanstva i definitivno presijeljenja. Imigracija u EU raste, građani nezadovoljni Home /