Zašto Evropljani na istoku žele Sprite sa više šećera? | Ekonomist

Zašto Evropljani na istoku žele Sprite sa više šećera?

Leonid Bersidski

Piše: 

Leonid Beršidski

BLOOMBERG

(prevod A.N.R.)

Novi pritisak na “višebrzinsku Evropu”, u kojoj samo one zemlje koje žele bližu uniju nastavljaju ujedinjavanje, nesumnjivo će podstaći nezadovoljstvo u istočnoj Evropi, gdje političari već negoduju zbog toga što su tretirani kao Evropljani drugog reda. Bitka za kvalitet hrane postala je glavni razlog ogorčenosti.

Višegradska četvorka — Poljska, Češka, Slovačka i Mađarska — sada radi na tome da Evropska unija prizna da se neke članice tretiraju kao manje ravnopravne od drugih kada je riječ o tome šta konzumiraju.

Tokom posljednjih nekoliko mjeseci u Slovačkoj i Mađarskoj testirani su brojni brendirani proizvodi, prilikom čega je utvrđeno da u mnogim slučajevima multinacionalni proizvođači štede na sastojcima za prodaju ovih artikala u istočnoj Evropi, zamjenjujući masti životinjskog porijekla biljnima, smanjujući sadržaj mesa i ribe, dodajući zaslađivače umjesto šećera, vještačke aroma umjesto voća, palminog ulje umjesto suncokretovog ulja. Sprite koji se prodaje u Češkoj sadrži vještačke zaslađivače, fruktozni i glukozni sirup, dok je u Njemačkoj zaslađen samo šećerom.

Pitanje nije novo — studije su već godinama ukazivale na razlike brendiranih proizvoda koji se prodaju u različitim evropskim zemljama. Proizvođači su odgovorili da su takve razlike stvorene da zadovolje lokalne ukupse (npr. češki Sprite je isti kao takav proizvod koji se prodaje u SAD i Španiji, no isti zapravo nije u Njemačkoj).

Ne postoji zakon koji nalaže da prehrambene kompanije moraju da prodaju identičan proizvod svuda, čak iako koriste jednako brendiranje i ambalažu. I EU je s pravom odbila da se miješa, ističući da bi zabrinuti potrošači trebalo da čitaju deklaracije koje reguliše EU, na kojima se nalazi spisak sastojaka, stoga i ne kupovati proizvod ukoliko im se ne sviđa to što vide.

No, ovo pitanje nastavlja da zabrinjava. Krajem prošle godine češko istraživanje pokazalo je da je 88 odsto potrošača zabrinuto zbog prodaje proizvoda slabijeg kvaliteta, dok 77 odsto nije saglasno s argumentima proizvođača. Neke češke i slovačke porodice uputile su se u kupovinu preko granice u Austriju — čak i za proizvode kod kojih je testiranje pokazalo da imaju iste sastojke. Za populističku, euroskeptičnu mađarsku vladu različiti spiskovi sastojaka predstavljaju “prehrambeni skandal”.

Dvostruki prehrambeni standardi bili su ove sedmice na dnevnom redu sastanka Savjeta za poljopriverdu i ribarstvo. Evropska komesarka Vera Jurova, koja je predstavljala Češku, objavila je tweet o tome na engleskom i češkom. “Smatramo ovo pitanje veoma ozbiljnim”, napisala je ona.

EU može malo toga da učini po pitanju unificiranja proizvoda. Nalaganje da proizvodi pod istim imenom brenda imaju isti ukus i koriste iste sastojke svuda bilo bi samo vrsta prenormiranosti EU za koju se ovaj blok često optužuje. Time bi takođe bio ignorisan legitimni argument da se nacionalni ukusi razlikuju — i, da, da je to slučaj kada je u pitanju kupovna moć. Proizvođači ne tvrde da brend znači apsolutnu geografsku uniformnost, tako da nijesu krivi za lažno reklamiranje.

Vlade istočnoevropskih zemalja ovo vjerovatno razumiju — barem su to čule toliko puta. Ipak, one i dalje govore o ovome, budući da je pitanje hrane uvod u druge zamjerke. Tokom 25 godina od pada Berlinskog zida ekonomske razlike između istočne i zapadne Evrope nijesu nestale, čak do te mjere da ni u Njemačkoj nijesu poravnane od ujedinjenja.

U istočnim njemačkim pokrajinama prosječna plata je oko dvije trećine prosjeka u zapadnim njemačkim pokrajinama; nijedna istočnoevropska zemlja, oslim Slovenije, nije dostigla ni polovinu njemačke prosječne plate. Istočnoevropske zemlje čine sedam vodećih EU nacija po pitanju intra-EU migracija. Mladi ljudi napuštaju Rumuniju, Poljsku, Mađarsku, Slovačku i baltičke zemlje u potrazi za boljim poslovima i korisnijim univerzitetskim diplomama.

Nije u pitanju to da se zapadnoevropske zemlje ne trude da izjednače stvari. Istočne članice najveći su primaoci EU sredstava. Ipak, postoje velike razlike. I, na mikro nivou, većina novih industrija stvorenih od pridruživanja istočnih članica EU — poput slovačkih fabrika automobila, čiji učinak predstavlja 13 odsto bruto domaćeg proizvoda u zemlji i više od 40 odsto sopstvene industrijske proizvodnje — zavisi od relativno niskih istočnoevropskih zarada i na taj način održava ekonomsku nejednakost.

Zbog prednosti članstva istočnoevropske zemlje dugo su tolerisale pomalo snishodljivi tretman koji su imale od zemalja osnivača EU. Sada nacionalističke vlade u Mađarskoj i Poljskoj predstavljaju drugačiji primjer. Mađarska izazivački nastoji da postavi konzervativnu agendu o imigraciji. Poljska ignoriše poziv EU na veću odvojenost sudova i medija od vlade.

Većina istočnoevropskih zemalja i dalje ima sopstvene valute. Neke od njih, bez obzira na ulazak u EU, su zadržale postkomunistički oligarhijski ekonomski model. Stoga, vrlo je vjerovatno da, ukoliko se EU i zvanično bude kretala sa više brzina, one će ostati u rangu manje brzine, usporavajući svoj pro-zapadni zamah ostvaren 2000-ih godina. Možda je to samo fer: formalni kriterijumim proširenja EU potcjenjuju zaostavštinu istočnog komunističkog nasljeđa.

To će vjerovatno stvoriti uspješan zamah jezgra EU prema bližoj uniji za istočnoevropske zemlje koje su zabrinute zbog toga što ostaju po strani. U ovom trenutku istočnoevropske zemlje imaju veliki osjećaj inferiornosti. Žalbama na sastojke hrane one pokušavaju da ostatku EU poruče nešto mnogo važnije — nešto što je malo ljudi u Berlinu, Parizu, Rimu, Madridu i Briselu voljno da čuje.

Redakcija
Redakcija
Redakcija Ekonomista donosi ekonomske i poslovne vijesti iz Crne Gore i svijeta, doprinosi promovisanju dobrih poslovnih praksi i razvijanju preduzetničke svijesti.

Komentariši

Top