Vojinović: Kompanije u Crnoj Gori sve više pažnje poklanjaju životnoj sredini | Ekonomist

Vojinović: Kompanije u Crnoj Gori sve više pažnje poklanjaju životnoj sredini

U specijalnom prednovogodišnjem razgovoru za Ekonomist, Ivana Vojinović, generalna direktorica Direktorata za životnu sredinu u Ministarstvu održivog razvoja i turizma govori o stanju životne sredine u Crnoj Gori, tome šta je urađeno na kraju godine na izmaku. Direktorica Vojinović smatra da pregovori koji se odnose na Poglavlje 27, odnosno životnu sredinu, teku planiranom dinamikom. Mišljenja je da je stanje životne sredine u Pljevljima jedan od najvećih problema sa kojima se suočava jedna od potencijalno najvažnijih opština u Crnoj Gori sa stanovišta razvojnih resursa.

  1. Kako, u godini na izmaku, ocjenjujete stanje u oblasti zaštite životne sredine u Crnoj Gori?

Shodno Informaciji o stanju životne sredine koju Vlada godišnje usvaja, i koja daje presjek stanja u svim segmentima životne sredine (vazduh, vode, morski ekosistem, biodiverzitet, otpad, buka, radioaktivnost), ocjena je da je generalno stanje životne sredine u Crnoj Gori zadovoljavajuće.

Ono što je obilježilo 2017. jeste nastavak izgradnje ekološke infrastrukture. U oblasti vodosnabdijevanja i upravljanja otpadnim vodama, u skladu sa planiranom dinamikom, nastavilo se sa realizacijom infrastrukturnih projekata, koji su definisani strateškim planskim dokumentima u ovim oblastima. Posebno je važno što su tokom 2017. izgrađena i puštena u probni rad postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda u Herceg Novom i Šavniku, ubrzana izgradnja postrojenja u Pljevljima i Beranama, potpisan Ugovor o projektovanju i izgradnji postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda, kolektora i postrojenja za tretman kanalizacionog mulja za Glavni grad Podgorica, kao i urađena potrebna projektna dokumentacija za izgradnju sličnih sistema u još 8 lokalnih samouprava. Nastavljeno je sa izgradnjom vodovodne i kanalizacione mreže u svim crnogorskim opštinama.

U oblasti upravljanja otpadom, izgrađeno je peto reciklažno dvorište u Glavnom gradu Podgorici. Izgrađena je i treća sanitarna kada i postrojenja za tretman ocjednih voda iz kredita Evropske investicione banke na deponiji „Livade“ u Podgorici. Započela je sanacija većih neuređenih odlagališta otpada, i to odlagališta „Ćafe“ u Baru i Vasove vode u Beranama, a završena sanacija neuređenog odlagališta „Čarkovo polje“ na Žabljaku. Takođe, u izvještajnom periodu radilo se na stvaranju pretpostavki, kroz izradu potrebne dokumentacije, za projekte koji se realizuju iz Kapitalnog budžeta, i to: izgradnja transfer stanica u Plužinama, Šavniku, Andrijevici, Mojkovcu, izgradnja reciklažnog dvorišta sa sortirnicom u opštini Berane, itd.

Ubrzana je realizacija projekta „Upravljanje industrijskim otpadom i čišćenje“ sa Svjetskom bankom, kroz: raspisivanje tendera za izvođenje radova na lokaciji Brodogradilišta, izbor obrađivača Glavnog projekta remedijacije jalovišta Gradac, izradu podkreditnog ugovora sa EPCG za sanaciju deponije Maljevac, kao i izradu Plana sanacije KAP-a. Intenzivirana su terenska istraživanja staništa i vrsta na odabranim lokacijama, vezano za uspostavljanje NATURA 2000 mreže. Povećan je i procenat zaštićene teritorije, budući jer je, nakon dobijene saglasnosti Ministarstva održivog razvoja i turizma, opština Šavnik proglasila Park prirode Dragišnica i Komarnica, a Glavni grad Podgorica spomenik prirode Kanjon Cijevna. Započeta je velika ekološka rekonstrukcija TE Pljevlja, kao i realizacija IPA projekta u oblasti kvaliteta vazdhuha zahvaljujući kojem će postojeća državna mreža za praćenja stanja kvaliteta vazduha biti proširena sa 7 na 10 mjernih staninica, kao i nabavljena neophodna moderna rezervna i laboratorijska oprema, kao i revitalizovana EMEP stanica za praćenje prekograničnog prenosa zagađnja.

Svakako niz dodatnih aktivnosti je realizovan, a u administrativnom smislu posebno treba istaći finalizovanje Pregovaračke pozicije za Poglavlje 27, kao i izradu sveobuhvatnog Programa uspostavljanja Eko fonda u Crnoj Gori, koji je urađen u saradnji sa Energetskim institutom Hrvoje Požar iz Zagreba.

  1. Koji su to razlozi zbog kojih ove godine nije otvoreno Poglavlje 27- Životna sredina i klimatske promjene u pregovorima sa EU?

Aktivnosti na otvaranju jednog od najsloženijih poglavlja, Poglavlja 27, za pregovore sa Evropskom komisijom, idu zadovoljavajućom dinamikom. Podsjetiću da je još u julu 2016. godine Evropska komisija potvrdila da je Crna Gora ispunila jedino postavljeno mjerilo za otvaranje Poglavlja 27. Dodatno, tokom marta 2017. Savjet ministara EU, je nakon razmatranja Izvještaja o ispunjenju početnog mjerila za Poglavlje 27, obavijestio Crnu Goru da je svih 28 država članica jednoglasno zaključilo da se Crna Gora smatra spremnom da počne pregovore u Poglavlju 27, čime smo pozvani da dostavimo Pregovaračku poziciju.

Pregovaračka pozicija za Poglavlje 27 dala je odgovore na sve komentare i pitanja Evropske komisije i ovaj dokument je gotovo u cjelosti usaglašen sa Evropskom komisijom.

Kako je do ovog momenta Crna Gora ispunila sva mjerila koje je Evropska komisija postavila za otvaranje ovog kompleksnog poglavlja, preostaje još formalizovanje aktivnosti na usvajanju zajedničke Pregovaračke pozicije Crne Gore i Evropske komisije, nakon čega će nas iz nadležnih organa EU obavijestiti o datumu za otvaranje poglavlja za pregovore.

Ono što je najvažnije je to da je Crna Gora spremna da otvori pregovore sa Evropskom komisijom, te shodno prioritetima nastavi da postepeno rješava probleme i otvorena pitanja u ovoj oblasti. Podsjetiću da je ispunjavanjem početnog mjerila za otvaranje Poglavlja 27 još u julu 2016, Crna Gora izradila precizan plan aktivnosti na sprovođenju zakonodavstva u oblasti životne sredine, koji je prihvaćen od strane EU. Taj plan je detaljno razrađen i u Pregovaračkoj poziciji za Poglavlje 27. U pitanju je plan koji definiše aktivnosti koje treba sprovesti, nosioce njihove realizacije, rokove realizacije, potrebna finansijska sredstva i sl, i on znači postepeno i fazno ispunjavanje standarda u svim oblastima, uz sdalju izgradnju administrativnih kapaciteta.

  1. Da li Crna Gora raspolaže sa dovoljno finansijskih sredstava i institucionalnih kapaciteta za pomenuto poglavlje, budući da je riječ o jednom od najzahtjevnijih u pregovaračkom procesu? 

Jedan od najvećih izazova u Poglavlju 27 je obezbjeđivanje sigurnih i stalnih izvora finansiranja. Procjena je da je do 2035. godine neophodan iznos od 1,429 milijarde eura. Najveći finansijski teret u visini od 841 milion eura tiče se oblasti kvaliteta voda, i to izgradnje postrojenja za prečišćavanje komunalnih otpadnih voda i izgradnje infrastrukture u oblasti pijaće vode i zaštite od poplava. Da bi sistem upravljanja otpadom funkcionisao kao i u državama članicama EU, i obuhvatao selektivno sakupljanje otpada na nivou svih opština, zadovoljene zahtijevane stope reciklaže pojedinih frakcija otpada, riješeno pitanje tretmana opasnog otpada i niz drugih zahtijeva, potrebno je ulaganje od 368 miliona. Dalje, projektovano je i da bi industrija i država u cilju dostizanja standarda kvaliteta vazduha u skladu sa propisima EU koji su prenijeti u naš pravni okvir, trebalo da investiraju iznos od 130 miliona eura, a vezano za uvođenje nove i efikasnije tehnologije u energetske i industrijske sisteme, kao i uvođenje sistema daljinskog grijanja u kritičnim zonama. Svakako, neizbježno je i dalje i značajnije ulaganje u zaštitu prirode. Samo po tom osnovu predviđa se ulaganje od 33 miliona eura koje se u najvećem dijelu vezuje za uspostavljanja ekološke mreže Natura 2000, upravljanje zaštićenim područjima prirode i uopšte zaštitu biljnih i životinjskih vrsta, posebno rijetkih i ugroženih.

Iako obezbjeđivanje ovih finansijskih sredstava nije jednokratno, već tokom dužeg vremenskog perioda (za najzahtjevnije oblasti do 2035.), potrebno je da pažljivo gradimo finansijsku konstrukciju uključivanjem svih raspoloživih izvora finansiranja. Tu su na prvom mjestu EU grantovi, potom donacije, te sredstva iz državnog i opštinskih budžeta. Posebno je važan IPA instrument, te je bitno naglasiti da je u decembru 2016. Crnoj Gori u okviru IPA II komponente opredijeljeno 16 miliona eura za realizaciju obaveza iz oblasti zaštite vazduha, zaštite prirode, hemikalija i sl. Pored navedenog, zbog prirode obaveza iz Poglavlja 27 (npr. u oblasti kvaliteta vazduha i sprječavanja industrijskog zagađenja), određene aktivnosti biće finansirane od strane privatnog sektora (npr. kompanija u oblasti industrije i energetike).

Uz navedeno, a kako će od dana punopravnog članstva u EU Crna Gora postati korisnica EU strukturnih fondova, doći će do značajnog povećanja raspoloživih finansijskih sredstva na koje će naša država moći da računa za brojne zahtjevne aktivnosti iz Poglavlja 27.

Najbitnije je u ovom kontekstu istaći da smo prepoznajući finansijski izazov za Poglavlje tokom 2017. izradili sveobuhvatni Program uspostavljanja Eko fonda koji bi trebalo da bude ključni mehanizam za prikupljanje finansijskih sredstava i njihovo namjensko plasiranje u programe i projekte u oblasti životne sredine.

Konačno, kako su za pregovore sa Evropskom komisijom u Poglavlju 27 potrebni kvalitetni kadrovi, radi se na jačanju administrativnih kapaciteta i izgradnji usko profilisanih kadrova u državnim organima, posebno u dijelu inspekcijskog nadzora i službenika zaduženih za ugovaranje pomoći za IPA, kao i u dijelu izgradnje kapaciteta na lokalnom nivou. Snažni kapaciteti u administraciji i izgrađeni institucionali sistem koji već imamo u ovoj oblasti, od velike su važnosti u pregovorima sa Evropskom komisijom.

  1. U dijelu javnosti su se pojavila mišljenja da će Crnoj Gori poteškoću u pregovaračkom procesu za Poglavlje 27 predstavljati to što veliki zagađivači životne sredine, poput pojedinih industrijskih subjekata u Glavnom Gradu i Nikšiću, nemaju tzv.integrisane dozvole za rad. Kakvo je Vaše mišljenje po tom pitanju?

Oblast industrijskog zagađenja jedno je od najsloženijih pitanja evropske politike životne sredine. O tome svjedoči činjenica da su u prethodnim talasima proširenja EU, sve nove države članice tražile tzv. tranzicione periode za dobijanje integrisane dozvole. Taj tranzicioni period je ekstra period od dana ulaska u EU tokom kojeg se dozvoljava novoj državi članici da ostvari potpuno usaglašavanje sa pravnom tekovinom EU. Kada je riječ o integrisanim dozvolama, važno je istaći da čak i neke stare države članice EU, u kojima ima 55.000 instalacija koje treba da posjeduju integrisane dozvole, imaju poteškoće u ispunjavanju uslova, i to prije svega: Italija, Irska, Grčka i Kipar i Luksemburg.

Do sada je u Crnoj Gori izdato 5 integrisanih dozvola, a u toku je upravni postupak vezan za podnijeti zahtjev za dobijanje integrisane dozvole za TE Pljevlja. Imajući u vidu ozbiljna investiciona ulaganja i unaprijeđenje tehnologija koja moraju da realizuju operateri postrojenja koji podliježu obavezi pribavljanja integrisane dozvole, Ministarstvo održivog razvoja i turizma i Ministarstvo ekonomije su u konstantnoj komunikaciji sa operaterima. Ono što je u proteklom periodu otežalo situaciju kod pojedinih operatera su i objektivne okolonosti, a koje se tiču promjene vlasničke strukture, uvođenja stečajnog postupka i slično, a što je smanjilo kapacitet planiranja novih investicija, modernizaciju tehnologije i sanaciju postojećih problema.

Do kraja 2018. usvojićemo novi Zakon o industrijskim emisijama koji će u potpunosti prenijeti kompleksnu Direktivu o industrijskim emisijama, kao i posebni Plan implementacije obaveza iz Direktive za najveće zagađivače, na osnovu kojeg ćemo sagledati eventualna odstupanja u tehnološkim rješenjima koja primjenjuju postrojenja poput KAPa, Željezare, TE „Pljevlja“ i njihov uticaj na zagađenje vode, vazduha, zemljišta i sl, a sve u odnosu na stroge granične vrijednosti emisija zagađujućih materija iz Direktive o industrijskim emisijama. Pomenuti Plan će nam dosta pomoći da još realnije sagledamo postojeće stanje i identifikujemo sva potencijalna odstupanja od postavljenih graničnih vrijednosti emisija u Direktivi. 

Sva postrojenja su i predmet stalnog inspekcijskog nadzora i u kontinuitetu shodno prioritetima realizuju aktivnosti koje znače smanjenje uticaja njihovog rada na životnu sredinu. Podsjetila bih da je u posljednjih nekoliko godina došlo do remonta elektrostatičkog filtera u TE “Pljevlja”, Željezara Toščelik je ugradila novu elektrolučnu peć sa ugrađenim sistemom za otprašivanje gasova, itd. Ulaganje u nove tehnologije je skup, zahtjevan i finansijski izazovan proces. Ali, bitno je da u Crnoj Gori iz godine u godinu imamo sve odgovornije kompanije koje više pažnje poklanjaju životnoj sredini i takvim ponašanjem se u velikoj mjeri sprječava stvaranje novog zagađivanja, što je finansijski najprihvatljivija i bez sumnje s aspekta uticaja na zdravlje i životnu sredinu najpoželjnija opcija.

  1. Šta je, po Vama, ključno rješenje za smanjenje visoke zagađenosti vazduha u Pljevljima?

Stanje kvaliteta vazduha u Pljevljima je jedan od najtežih problema sa kojim se suočava jedna od potencijalno najvažnijih opština u Crnoj Gori sa stanovišta razvojnih resursa. Zagađenje vazduha u Pljevljima je problem koji traje decenijama, i ono potiče od korišćenja fosilnih goriva u: individualnim domaćinstvima (oko 5000 i 42 gradske kotlarnice), industriji, a dodatno na taj problem utiču i izrazito nepovoljni meteorološki uslovi, kao i geografske karakteristike Pljevalja (kotlina bez strujanja vazduha u kojoj se svo zagađenje akumulira nad gradskim jezgrom).

Trajna mjera i jedini racionalan, opravdan i moguć model rješenja problema zagađenja vazduha u Pljevljima je toplifikacija, čime će se eliminisati individualna ložišta i gradske kotlarnice. U tom smislu, veoma je važno da postojeći blok TE Pljevlja ima tehničke mogućnosti da bude izvor za izgradnju daljinskog sistema grijanja. Stoga je izuzetno bitno to što je Vlada nedavno započela proces velike ekološke rekonstrukcije TE Pljevlja, a koja će biti završena u naredne 3 godine. To znači da će nakon ekološke rekonstrukcije TE Pljevlja raditi shodno EU standardima, prije svega Direktivom o industrijskim emisijama iz 2010, i biće u skladu sa graničnim vrijednostima emisija za: sumpor dioksid, okside azota, suspendovane čestice (PM). Paralelno, radiće se permanentno i na rekonstrukciji postojeće i izgradnji nove sekundarne mreže.

Pored toplifikacije, Vlada je pokrenula realizaciju i niza dodatnih mjera s ciljem poboljšanja kvaliteta vazduha. Treću godinu za redom, zainteresovanim domaćinstvima vrši se distribucija peleta i briketa (po subvencionisanim cijenama). Dalje, u kapitalnom budžetu za 2018, nastavlja se sa izdvajanjem sredstava za unaprijeđenje kvaliteta vazduha u Pljevljima. Planirana sredstva tiču se, prije svega, izgradnje gradske toplane koja će zamjeniti kotlarnicu u Skerlićevoj ulici, koja negativno utiče na kvalitet vazduha u gradskom jezgru, jer je stavljena u rad krajem 70-ih god XX vijeka, bez adekvatnih filtera. Direkcija javnih radova je 4.12.2017. raspisala tender za izgradnju toplane.

Konačno, kroz Ugovor o zajmu koji je potpisan sa Svjetskom bankom za projekat „Upravljanje industrijskim otpadom i čišćenje“, biće sanirane 2 tzv. „crne ekološke tačke“ na teritoriji Pljevalja. U toku je izbor obrađivača Glavnog projekta za sanaciju jalovišta Gradac (rudnik Šuplja stijena), a u finalnoj fazi je potpisivanje podkreditnog Ugovora između EPCG (operater TE Pljevlja) i Vlade, vezano za sanaciju deponije Maljevac.

  1. Da li smatrate da u javnosti treba sprovesti intenzivniju kampanju u cilju podizanja svijesti građana o značaju zaštite sredine u kojoj žive?   

Uspjeh u oblasti životne sredine umnogome zavisi od svijesti građana i njihove pomoći i doprinosa u očuvanju životne sredine. Edukacija građana jako je važna, jer bez zrele svijesti građana o nužnosti očuvanja životne sredine napredak u Poglavlju 27 biće ograničen. Budući da smo i ranije imali kampanje na temu edukacije građana, planiramo da nastavima sa istima. Ovo iz razloga jer je zahvaljujući kampanjama, svijest javnosti na ovu temu u posljednjih nekoliko godina izuzetno izgrađena i jer je šira javnost, na osnovu dostupnih podataka, upoznata sa pojedinostima, i daje svoj doprinos, a što izuzetno pozdravljamo.

 

 

Komentariši

Top