Velika depresija i rat protiv emua | Ekonomist

Velika depresija i rat protiv emua

Velika ekonomska kriza ili Velika depresija je ekonomski krah koji je započeo u ljeto 1929. godine i trajao sve do 1939. godine. Bila je to do tada najveća ekonomska kriza koju je iskusio industrijalizovani zapadni svijet, čije su posljedice umnogome doprinijele izbijanju Drugog svjetskog rata.

Kriza je započela u Sjedinjenim Američkim Državama, na tzv. Crni petak, krahom njujorške berze 29.10.1929. godine i ubrzo se prelila na ostale zemlje svijeta. Intezitet krize nije svuda bio isti, tako da je najviše pogodila SAD i zemlje Zapadne Evrope gdje se nezaposlenost popela na rekordnih 33 procenta, a manje u Japan i veći dio Latinske Amerike. Mnogo faktora je uticalo na izbijanje krize,  međutim, glavni razlog Velike depresije je kombinacija nejednake distribucije bogatstva i dohotka i intenzivirane berzanske špekulacije, koje su uzele maha tokom posmatranog predkriznog perioda. Loša distribucija dohotka tokom dvadesetih godina postojala je na mnogim nivoima. Novac je distribuiran nejednako, disparitetno, između bogatih i srednje klase, između industrije i poljoprivrede u Sjedinjenim Državama, kao i između Sjedinjenih Država i Evrope.

Prema studiji Instituta „Bruking“, 0,1% Amerikanaca imalo je dohodak zbirno jednak dohotku 42% stanovništva. Isti procenat stanovništva držao je 34% cjelokupne štednje, dok 80% nije imalo štedne uloge uopšte. Mogul automobilske industrije Henri Ford predstavlja najočigledniji primjer nejednake distribucije dohotka između bogatih i srednje klase. Njegov lični godišnji dohodak iznosio je $14 miliona u istoj godini kada je prosječni godišnji dohodak bio $7505 (u današnjoj vrijednosti oko $18500). Ova nejednaka distribucija dohotka rasla je tokom dvadesetih da bi krajem decenije probila sve indekse dispariteta koji se danas koriste.

Situacija ni danas nije bolja, tako da prema istraživanjima Credit Suissea za ovu godinu danas samo 20% populacije drži čak 94,5% svjetskog bogatstva, a 0,7% ima skoro polovinu.

Velika Depresija je negativno uticala i na ekonomske prilike u Australiji. Čak i prije izbijanje ekonomske krize nezaposlenost u ovoj državi je iznosila 10 procenata, da bi se 1930. godine popela na 21, a svoj vrhunac doživjela tokom 1932. godine kada je iznosila čitavih 32 procenta (poređenja radi stopa nezaposlenosti u Crnoj Gori danas iznosi 21 procenat). Uticaj ovolike stope nezaposlenosti na australijansko društvo bio je razarajući. Zbog nedostatka  posla i stabilnog prihoda mnogo ljudi je ostalo bez svojih domova i bilo prinuđeno da živi u improvizovanim stanovima sa lošim grijanjem i sanitarijama. Hiljade očeva je napuštilo svoje porodice i odlazilo da radi na pruzi, postajajuči na taj način putujući radnici, ili su se odavali alkoholu.

Da bi suzbila posljedice ekonomske krize i skrenula pažnju javnosti sa sve lošije ekonomske situacije u zemlji, Vlada je imala dva izlaza. Da slično Ruzveltovom New Deal-u organizuje javne radove u zemlji ili da možda nekome objavi rat. Kako u neposrednoj blizini Australije nije bilo neprijatelja sa kojim bi se sukobili, Vlada se odlučila na malo neobičan potez.

Nakon završetka Prvog svjetskog rata, vojnici australijskih trupa koji su se vratili u domovinu našli su se u ozbiljnim ekonomskim problemima. Vlada je, da bi im pomogla, izglasala uredbu po kojoj su veteranima dodijelili na korišćenje velike parcele zemljišta u zapadnom, slabije naseljenom dijelu države. Novim farmerima je preporučeno da zasiju žitarice, koje su tih godina bile na cijeni. Velika depresija je donijela velike potrese na tržištu, a posebno su cijene žitarica bile u vrtoglavom padu. Kako su se preporuke Vlade u Kanberi ispostavile pogrešne, a obećane subvencije stizale u dosta manjem obimu, zapadni dio države je počeo da iskazuje otvoreno nezadovoljstvo. Pustinja koja je dijelila bogati istok od nerazvijenog zapada prijetila je da postane nova međudržavna granica. Pored velike suše koja je 1932. godine zavladala na istoku zemlje na farmere se obrušio i jedan neočekivani neprijatelj. Ptica emu. Jata ovih ptica brojala su nekoliko desetina hiljada jedinki i njihov put do istočne obale je vodio preko oranica koje su zasadili ratni veterani. Iza emua na oranicma je ostajala pustoš, tako da su ratni veterani bili prinuđeni da zahtijevaju pomoć od centralne vlade.

Političari su ovu situaciju iskoristili da se na već oprobani način obračunaju sa ekonomskom krizom, ili da je barem prikriju. Objavili su rat. Ministar odbrane Džordž Pirs je javno obznanio da će Vlada Australije, koja misli o svojim veteranima uputiti vojsku da riješi proble, i oslobodi zemljoradnike pošasti u vidu emua. Vlada je odredila majora Meredita, heroja Prvog svjetskog rata da predvodi vojnu ekspediciju koja je brojala tačno dva vojnika. Naoružani automatskim mitraljezom marke Luis, komada dva, i 10.000 metaka ekspedicija se uputila na istok da se obračuna sa neprijateljem. Međutim, ispostavilo se da emu nije ptica koja je slučajno preživljela u jednom od najnegostoljubivijih predjela planete. Nakon prvog okršaja sa emuima, pri tom uspjijevši da ubije samo 20 jedinki i da potroši 7.000 metaka, major Merdit je bio prinuđen da traži pojačanje. Dodatnih osam vojnika sa vojnim vozilima je došlo u pomoć tako da je major mogao da krene u frontalni napad na emue. Rezultat napada je bio poražavajući, a na desetine hiljada emua je nastavilo svoj put preko oranica prema istočnoj obali dok je major Merdit uspio da izgubi u okršaju i jedno vojno vozilo.

Ali, zabavljeni ratom protiv ptica koje ne mogu da lete, od kojeg je štampa napravila skoro pa zabavan događaj, u kojem su glavne uloge preuzeli političari, Australijanci su zaboravili na neispunjena obećanja o visokim subvencijama, razdirućoj ekonomskoj krizi, pa i na samu pustoš koju su donijeli prastari stanovnici Australije. Mnoge farme su se ugasile, a mali zemljoposjednici su većinom uhljebljenje pronašli u velikim infrastrukturnim radovima, kojima je australijska vlada uspjela da se izbori sa Velikom depresijom, spajajući istok i zapad države velikim saobraćajnicama, ili u paklu rudnika na sjeverozapadu zemlje.

 

Komentariši

Top