Klasteri (1. dio) | Ekonomist

Klasteri (1. dio)

piše mr Filip Mihailović

Poštovani čitaoci, Ekonomist.me Vam donosi novi serijal tekstova iz oblasti preduzetničkog udruživanja, u pitanju je serijal Klasteri. Serija tekstova koju će te imati priliku da čitate ima za cilj da Vas detaljno informiše o klasterima, načinu registrovanja, funkcionisanja, poslovanja i svim benefitima koje klaster može donijeti preduzetnicima kao i drugim pravnim licima. Klaster može biti posebno dobar alat za mikro i mala preduzeća u Crnoj Gori, jer se kroz isti razvija bolja strategija poslovanja i nastupa na tržištu. Udruživanje u klaster je prije svega dobrovoljno, a značajno je zbog postizanja zajedničkih ciljeva više pravnih lica koja. Formiranjem klastera, mogu daleko više da postignu nego kao pojedinci.

Riječ klaster je engleskog porijekla “cluster” i znači jato, grupa, grozd i sl. Ovaj termin figuriše u mnogim naukama (hemija, biologija, medicina i drugo). U ekonomskoj geografiji, često citirana definicija klastera potiče od Instituta za strategiju i konkurentnost Harvardske poslovne škole, da su klasteri „geografska koncentracija međusobno povezanih specijalizovanih preduzeća, pružaoca usluga i pridruženih institucija iz određenih oblasti koje se nalaze u okviru jedne nacije ili jednog regiona.“ Geografski su ograničeni i njihov nastanak i razvoj direktno je zavisan od prirodnih,
demografskih, političkih, kulturoloških i drugih karakteristika regiona u kome se nalaze.

Formiranje klastera prvi put počelo je krajem 19. vijeka u velikim razvijenim zemljama (U.S.A. Francuska, Italija, Velika Britanija, Španija) te je u ekonomiji postao fenomen poslovnog udruživanja u svim zemljama, među svim nacijama i vezan je, prije svega, za lokalnu geografsku cjelinu. Činjenica je da preduzeća koja su članice jakih klastera, odnosno pripadaju regionima sa jakim klasterima, imaju bolje poslovne rezultate i predstavljaju plodno tlo za inovacije i unapređenje konkurentske prednosti kako tih preduzeća, tako i regiona. Danas se klasteri smatraju alatom regionalnog razvoja.

Izvor: Strategija za održivi ekonomski rast Crne Gore kroz uvođenje klastera (2012-2016)

Klasteri su grupe istih ili sličnih firmi (preduzetnika, institucija itd.) koji su okupljeni u jednoj grupi te međusobno sarađuju u istom gradu ili regiji zbog zajedničkih ciljeva koji mogu biti različiti, npr. rješavanje zajedničkih biznis barijera, apliciranje za EU projekte, različite grantove, zauzimanje većeg “kolača” na određenom tržištu, postizanje boljih finansijskih dobiti, razmjena iskustava kroz kadrove, itd.

Klastere dijelimo po strukturi na vertikalne i horizontalne. Vertikalni klasteri predstavljaju uvezivanje tri činioca iz različitih domena tj. državne institucije, akademske zajednice i privatne institucije. Primjer klaster – Ministarstvo održivog razvoja i turizma, Fakultet za turizam i hotelijerstvo i privatne turističke agencije. Horizontalni klaster predstavlja uvezana pravna lica koja se bave istom ili sličnom djelatnosti. Primjer klastera – uzgajivači ribe i školjki s područija Kotora, Tivta i Herceg Novog. Mapiranjem klastera u regionu dobija se slika pokretača ekonomije regiona, što omogućava da se projektuje dinamika njegovog kvalitetnijeg razvoja.

Ministarstvo ekonomije Crne Gore  je u Strategiji za održivi ekonomski rast Crne Gore kroz uvođenje klastera 2012-2016. godine uradila mapu klastera u Crnoj Gori, mapiralo potencijalne klastere, a ono što je zaključeno slijedi u nastavku: “U Crnoj Gori su identifikovana 63 potencijalna klastera i to iz oblasti poljoprivredne proizvodnje i prerade hrane, drvoprerade, građevinarstva i turizma što čini ukupno 6.200 kompanija sa 26.000 zaposlenih.” U Crnoj Gori od 2009. godine je prvi put početo da se radi na samom informisanju pa eksperimentalnom stvaranju prvih probnih klastera. Za crnogorske preduzetnike i ostala pravna lica, termin klaster, je i dalje nepoznanica, te se zaključuje da je jako malo javnosti informisanja vršeno u ovom smjeru.

Kao opšti ekonomski ciljevi organizovanja poslovnih subjekata u klastere ističu se:

  • Postizanje konkurentnosti u okvirima globalne ekonomije,
  • Transfer tehnologija, transfer znanja i podsticanje inovacija,
  • Poslovna saradnja u zajedničkom interesu i
  • Koncentrisanje i jačanje srodnih vještina i znanja.

Važan zadatak članica klastera je da proaktivno djeluju u svom domenu poslovanja u cilju održanja ili napredovanja djelatnosti. Značaj koji klaster ima za svaku članicu ogleda se u jačanju njene pojedinačne konkuretnosti, a međusobna komplementarnost članica obezbjeđuje koheziju među njima, neophodnu da se postigne sinergijski efekat udruživanja, dok je krajnji cilj je postizanje dobiti. U praksi, klasteri su strukture sa najmanje 3 ili više članica koje povezuju zajednički poslovi, motiv im je zajednički uspjeh, neophodno je da imaju prepoznatljivog lidera.

Nastaviće se…

Filip Mihailović
Filip Mihailović

Rođen (1991.) i radi u Kotoru.
Po zanimanju magistar nauka marketing menadžmenta.
Kontakt: filip.mihailovic@ekonomist.me

Komentariši

Top