Francuska naredna revolucija | Ekonomist

Francuska naredna revolucija

Autor: The Economist

Prevod A.N.R.

Prošlo je mnogo godina od posljednje francuske revolucije, pa čak i od ozbiljnog pokušaja reforme. Stagnacija, kako politička, tako i ekonomska, bila je zaštitni znak zemlje u kojoj se malo toga promijenilo tokom nekoliko decenija, a čak je i moć rotirala između učvršćenih partija ljevice i desnice. Sve do sada. Ovogodišnji predsjednički izbori, najuzbudljiviji u živom sjećanju, obećavaju potrese. Socijalistička i Republikanska partija, koje su na vlasti od osnivanja Pete Republike 1958. godine, mogle bi biti eliminisane u prvom krugu predsjedničkih izbora 23. aprila.

Francuski birači mogli bi se suočiti sa izborom između dvoje buntovničkih kandidata: Marin Le Pen, harizmatičnom liderkom Nacionalnog fronta i Emanuelom Makronom, laktaroškim vođom liberalnog pokreta En Marche (Pokret), osnovanim prošle godine. Implikacije ovih pobuna teško je preuveličati. One su najjasniji primjer još jednog globalnog trenda: da je povećanje starog jaza između ljevice i desnice manje važno od onog novog između otvorenog i zatvorenog. Rezultirajuće poravnanje imaće odjeka daleko izvan granica Francuske. To bi moglo revitalizovati Evropsku uniju ili je uništiti.

Les Misérables

Neposredni uzrok revolucije je bijes birača zbog beskorisnosti i samostalnosti njihove vladajuće klase. Socijalistički predsjednik Fransoa Oland toliko je nepopularan da se nije ni kandidovao za ponovni izbor. Uspostavljena opozicija, Republikanska partija desnog centra, ocjenjuje da su njene šanse potonule 1. marta kad je njen predvodnik Fransoa Fijon otkrio da je formalno pod istragom zbog davanja oko milion eura državnog novca svojoj ženi i djeci za navodno lažni posao. Fijon se nije povukao iz trke, iako je obećao da će to učiniti. No, njegove šanse za pobjedu drastično su oslabljene.

Ono što birače još više čini bijesnima je njihova ljutnja na državu Francuskom. Jedno istraživanje prošle godine pokazalo je da su Francuzi najpesimističniji na Zemlji, sa 81 odsto onih koji gunđaju da svijet postaje sve lošiji i svega tri odsto onih koji kažu da se poboljšava. Većina tog mraka je ekonomski. Frncuska ekonomija već dugo usporava; ova ogromna država, koja apsorbuje 57 odsto BDP-a, potkopala je vitalnost zemlje. Četvrtina mladih u Francuskoj je nezaposlena. Od onih koji imaju poslove malo je onih koji mogu pronaći stalne, poput onih koje su njihovi roditelji uživali. U vremenu visokih poreza i teških regulacija oni s šreduzetničkom energijom već dugo odlaze u inostranstvo, mahom u London. No, slabost i dalje postoji zbog stagnirajućeg životnog standarda. Ponavljanje terorističkih napada postalo je iritirajuće, primoravši građane da žive u okolnostima vanrednog stanja, izloživši ih dubokom kulturološkom raskolu u zemlji s najvećom muslimanskom zajednicom u Evropi.

Mnogi od ovih problema stvarani su više od deceniju, no ni ljevica ni desnica nijesu bile u stanju da se uhvate u koštac s njima. Francuska je imala ozbiljan pokušaj ambicioznih ekonomskih reformi, preuređivanjem penzionog i socijalnog osiguranja još sredinom 1990-ih, za vrijeme mandata predsjednika Žaka Širaka. Sve to nestalo je u vremenu masovnih štrajkova. Od tada je bilo i nekoliko pokušaja. Nikola Sarkozi zagovarao je veliku igru, ali je njegov reformski program poklopljen finansijskom krizom 2007. i 2008. Oland je imao katastrofalan start, uvođenjem gornje stope poreza od 75 odsto. On je tada bio suviše nepopularan da bi mogao bilo šta da učini. Nakon decenije stagnacije nije iznenađujuće što francuski birači žele da se otarase propalica.

I Makron i Le Pen koriste ovu frustraciju. No oni daju drastično suprotne dijagnoze onoga što potresa Francusku i radikalno drugačije ljekove. Le Pen krivi spoljne sile i obećava da će zaštititi birače kombinovanjem većih barijera i većim društvenim blagostanjem. Ona se uspješno distancirala od od partijske antisemitske prošlosti (izbacivši čak i svog oca koje je osnovao stranku), istovremeno privlačeći sve one koji žele zatvaranje prema ostatku svijeta. Ona osuđuje globalizaciju kao prijetnju francuskim radnim mjestima i islamiste kao zagovornike terora zbog kojih je postalo opasno nositi kratku odjeću u javnosti. EU je za nju “antidemokratsko čudovište”. Ona je obećala da će zatvoriti radikalne džamije, zaustaviti protok migranata, opstrirati spoljnotrgovinsku razmjenu, zamijeniti euro uskrsnulim francuskim frankom i raspisati referendum o istupanju iz EU. Makronov plan je drugačiji. On smatra da bi veća otvorenost ojačala Francusku. On čvrsto podržava otvorenu trgovinu, konkurentnost, imigracije i EU. Prihvata kulturne promjene i tehnološku transformaciju. Smatra da je uključivanje većeg broja Francuza u posao način da se smanji glomazno tržište rada, a ne da se poveća. Iako je već dugo jasan po pitanju preciznosti njegove politike (trebalo je da objavi manifest dok je ovaj broj The Economista izlazio u štampu), Makron se predstavlja kao revolucionar, pristalica globalizacije.

Pogledajte pažljivo, nijedan od pobunjenika nije tipični autsajder. Le Pen je provela život u politici, njen dosadašnji uspjeh bio je pretvaranje ekstremističke stranke u društveno prihvatljivu. Makron je bio Olandov ministar ekonomije. Njegov liberalizujući program će vjerovatno biti manje hrabar od napadnutog Fijonovog, koji je obećao da će državni platni spisak skratiti za 500.000 radnika i skresati zakon o radu. Oba revolucionalra imaće problema u ispunjavanju svojih ciljeva. Čak i ukoliko ona ostvari veći uspjeh, partija gđe Le Pen neće osvojiti većinu u nacionalnoj skupštinu. Makron jedva i da ima partiju.

Francuska — otvorena ili kao tvrđava?

Bez obzira na sve, oni predstavljaju odbacivanje statsusa quo. Pobjeda Makrona bila bi dokaz da liberalizam i dalje privlači Evropljane. Pobjeda Le Pen učinila bi Francusku siromašnijom, izolovanijom i užasnijom. Ukoliko ona izvuče Francusku iz eurozone, to bi prouzrokovalo finansijsku krizu i kolaps unije koja, uprkos svim manama, promoviše mir i prosperitet u Evropi već šest decenija. Vladimiru Putinu bi se to svidjelo. Zbog toga i nije slučajnost što je partija gđe Le Pen primila pozamašan kredit banke iz Rusije, dok je Makronova organizacija pretrpila više od 4.000 hakerskih napada.

S nešto više od dva mjeseca do predsjedničkih izbora izgleda kao da je manja vjerovatnoća da ih Le Pen osvoji. Ankete su ukazivale na njen trijumf u prvom krugu, no i na gubitak u finalnom glasanju. Ipak, na ovim nesvakidašnjim izborima sve je moguće. Francuska je i ranije potresala svijet. Mogla bi to učiniti i ovog puta.

Redakcija
Redakcija
Redakcija Ekonomista donosi ekonomske i poslovne vijesti iz Crne Gore i svijeta, doprinosi promovisanju dobrih poslovnih praksi i razvijanju preduzetničke svijesti.

Komentariši

Top