Evropa ponovo pred izborom između svojih i američkih interesa | Ekonomist

Evropa ponovo pred izborom između svojih i američkih interesa

Pritisak sa strane

SAD vrše pritisak na države Evrope zahtijevajući od njih da odustanu od izgradnje gasovovoda Sjeverni tok 2, jer žele Evropi da prodaju sopstveni gas, te da liše Rusiju značajnih izvoznih prihoda izbacujući iz igre konkurentski ‘Gazprom’. Motivi Vašingtona su, dakako, ekonomski i politički. Baš kao i motivi Moskve, koja želi da gasovod bude izgrađen. Kao i obično, u svemu tome najteže je razlučiti što su zajednički ekonomski i politički interesi Evrope.

Američki Senat izglasao je 15. juna proširene i pojačane sankcije protiv ruskih kompanija, te je dodao nova ograničenja posebno u vezi s projektima za distribuciju nafte i gasa. Najistaknutija meta američkih sankcija svakako je Sjeverni tok 2, koji bi 2019. trebao da postane operativan. Republikanski senator Mike Crapo, koji je koautor restriktivnog amandmana, objasnio je da se ‘trebaju sankcionisati oni koji investiraju ili podržavaju izgradnju ruskih energetskih cjevovoda’.

Američki otpor gasovodu, za koji kažu da je geopolitička snaga Gazproma (Rusije), mogao bi biti veliki problem za evropske partnere projekta – Shell, Engie, OMV, Wintershall i Uniper, koji su prihvatili na sebe polovinu od 9,5 milijardi eura troškova izgradnje Sjevernog toka 2. Izvori iz ovih kompanija, govoreći pod uslovom anonimnosti rekli su za Financial Times da razmatraju pravni okvir za izbjegavanje sankcija SAD-a.

Odluka Senata postati će važećom ukoliko bude potvrđena u zastupničkom domu (Kongresu), a u tom slučaju zakomplikovali bi se odnosi Njemačke i Austrije s SAD-om. Naime, Berlin i Beč saopštili su kako bi nove kaznene mjere mogle pogoditi evropske kompanije koje posluju u Rusiji, kao i one uključene u projekt Sjeverni tok 2. Američki Senat saopštio je da će se SAD nastaviti suprotstavljati Sjevernom toku 2, jer bi taj projekt imao štetan uticaj na energetsku sigurnost Evropske unije, na razvoj tržišta gasa u srednjoj i istočnoj Europi, te na energetske reforme u Ukrajini.

S obzirom na to da planirana trasa Sjevernog toka 2 vodi od Viborga u Rusiji do Greifswalda u Njemačkoj preko Baltičkog mora (kao i postojeći Sjeverni tok) i zaobilazi Ukrajinu, jasno je da je američki Senat podjednako potkopao interese Rusije i Njemačke. To su potvrdile i odvojene izjave ruskog predsjednika Vladimira Putina i njemačke kancelarke Angele Merkel, koji su insistirali na tvrdnji da je Sjeverni tok 2 ekonomski, a ne politički projekat. Još direktniji bili su njemački MVP Sigmar Gabriel i austrijski kancelar Christian Kern, koji su u zajedničkoj izjavi naveli kako je ‘snabdijevanje Evrope energijom stvar Evrope, a ne SAD-a’.

Istovremeno Evropskoj komisiji u Briselu pripala je uloga medijatora između država koje se zalažu za projekat i onih koje su protiv njega. Angela Merkel rekla je nakon odluke Senata kako ne vidi potrebu za posebnim mandatom od Komisije da bi pregovarala s Rusijom o Sjevernom toku 2. ‘Mislim da treba razjasniti neka pravna pitanja u vezi sa Sjevernim tokom 2. To je ekonomski projekt i ne mislim da nam je potreban dodatni mandat’, rekla je Merkel.

Vladimir Putin sastao se prošle nedjelje s izvršnim direktorom Shella Ben van Beardenom i tom prilikom je izjavio kako vjeruje da Sjeverni tok 2 ima sve šanse za uspjeh. ‘Uvijek sam naglašavao da je ovo čisto komercijalni projekat’, rekao je Putin, dodajući da Sjeverni tok 2 nije uperen ni protiv koga, već da doprinosi razvoju tržišta energije. S druge strane, ukrajinski ministar energetike Jurij Vitrenko rekao je da je planirana izgradnja gasovoda ‘politički motivisan projekat koji prijeti energetskoj sigurnosti Evrope’, te da je ‘protiv interesa Ukrajine’, čiji bi proračun izgubio milijardu godišnje. Među državama EU, najglasniji otpor gasovodu pružaju Poljska i Švedska.

Reagovao je i zamjenik izvršnog direktora Gasproma Aleksandar Medvedev, koji je prokomentarisao kako predložene ekonomske sankcije SAD-a ciljaju na povećanje izvoza tekućeg prirodnog gasa (LNG) iz Amerike u Evropu. ‘Što se tiče sprovođenja sankcija, neskriveno je da treba da osiguraju izvoz američkog LNG-a u Evropu’, naveo je Medvedev. On je rekao kako je Gazprom već primio milijardu eura od svojih evropskih partnera za izgradnju gasovoda.

Na evropskom tržištu u principu ne postoje tehničke smetnje za uvoz američkog plina, jer su u više država (uglavnom na jugu kontinenta) izgrađeni terminali i ostala potrebna infrastruktura za snabdijevanje LNG, no cijena ruskog gasa je niža, te ekonomska logika nalaže da se Evropa primarno treba snabdijevati gasom iz Rusije. Tu nadolazimo na političku komponentu, ove u biti ekonomske priče, jer SAD praktično testira Evropu je li spremna žrtvovati vlastite ekonomske interese zarad američkih geopolitičkih ciljeva.

Rusija bi ipak izgubila najviše. Ako se zna da je planirani godišnji kapacitet gasovoda 55 milijardi kubnih metara plina, te da je trenutna cijena ruskog plina na tržištu EU oko 165 eura za 1.000 kubika, onda ispada da bi Rusija mogla prihodovati više od devet milijardi eura samo od ovog cjevovoda po današnjim cijenama. Jasno je da bi za SAD bilo vrlo unosno ukoliko bi za sebe osigurali taj prihod, a istodobno ga uskratili Rusiji.

Ruski ministar spoljnjih poslova Sergej Lavrov nije tek tako rekao da nove američke sankcije ‘ozbiljno prijete ukupnim odnosima’ između Moskve i Vašingtona, te da i bez njih odnosi dvije zemlje prolaze kroz težak period. ‘Ove mjere su još jedan uzaludan pokušaj da se izvrši pritisak na Rusiju’, kazao je Lavrov.

Čak i prije nego je Kongres potvrdio odluku Senata, a glasanje je odgođeno iz proceduralnih razloga, berza je reagovala padom dionica najveće ruske Sberbanke i Rosnjefta, najvećeg proizvođača nafte. ‘Tokom kampanje (američki predsjednik) Donald Tramp je izrazio sasvim drugačiji pristup razvoju odnosa s Rusijom’, rekao je Igor Sečin, izvršni direktor Rosnefta. ‘Ali čim je postao predsjednik, počeli su ga pritiskati. Oni koji su nametali sankcije počeli su postavljati uslove’, istaknuo je Sečin.

Osim što su naciljane protiv interesa Rusije i Evrope, sankcije koje je izglasao Senat, dodatno su umanjile mogućnosti Trampove administracije da eventualno krene u normaliziranje odnosa s Moskvom. Može se reći da je Senat vezao ruke američkom predsjedniku, i to gotovo jednoglasno, jer su samo dvojica senatora glasali protiv – Rand Paul i Bernie Sanders, dok su svih ostalih 98 bili za. Službeno, kaznene mjere su izglasane zbog miješanja Rusije u američke izbore prošle godine, zbog pripajanja Krima, te zbog podrške sirijskoj vladi. Ukoliko Kongres bude potvrdio odluku Senata, onda Trampu ne bi preostalo drugo nego da tu odluku potpiše, čime bi ona postala zakonita (u Americi).

Evropa se još jednom faktički našla pred izborom između vlastitog i tuđeg interesa, a kada je riječ o cjevovodima može se govoriti o istoriji takvog izbora. Najsvježiji primjer je Južni tok, koji je EU otkazala prije dvije godine iz političkih razloga, no može se reći da je Južni tok potopljen kako ne bi pravio konkurenciju Sjevernom toku. Vratimo li se u 2000. onda trebamo spomenuti projekt naftovoda Burgas – Alexandroupoli koji nije realizovan zbog američkog protivljenja.

No, u istoriji ima i drukčijih primjera. Kada je početkom osamdesetih godina izgrađen prvi gasovod iz Sovjetskog Saveza u zapadnu Evropu (Urengoj-Pomari-Užgorod) projekt je finansiran evropskim novcem, usprkos snažnom protivljenju tadašnje američke administracije Ronalda Regana. Mnogi tadašnji argumenti Vašingtona su bili vrlo slični današnjim, ali su Zapadna Njemačka i Francuska zategle odnose sa SAD-om i izgurale taj projekt. Dakle, istorija nas uči da izbor ipak postoji.


Tekst piše Vladimir J. – advance.hr

Redakcija
Redakcija

Redakcija Ekonomista donosi ekonomske i poslovne vijesti iz Crne Gore i svijeta, doprinosi promovisanju dobrih poslovnih praksi i razvijanju preduzetničke svijesti.

Komentariši

Top