Energetska situacija u regionu II dio - Srbija | Ekonomist

Energetska situacija u regionu II dio – Srbija

piše: Filip Marković

Objektivnim posmatranjem energetske situacije Srbije dolazi se do jednostavnih zaključaka da sama
država raspolaže različitim resursima koji su u izvjesnoj mjeri iskorišćeni, nedovoljno iskorišćeni ili
apsolutno zanemareni. Naime, teritorija Republike Srbije posjeduje nekoliko različitih tipova energenata
počev od fosilnih konvencionalnih goriva u koje spadaju u ugalj, nafta i prirodni gas, preko izvjesnih
količina nekonvencionalnih resursa uljnih škriljaca, a naposljetku i velike hidro i vjetro potencijale, kao i
mogućnost korišćenja solarne energije.

Naftne i gasne rezerve

Istraženost potencijala teritorije Republike Srbije u pogledu jednih od najznačajnijih energenata
današnjice, nafte i prirodnog gasa, ne može se označiti kao izuzetno visoka, ali svakako da nije
zanemarljiva. Godinama unazad eksploatacija sirove nafte i prirodnog gasa vrši se isključivo na teritoriji
Vojvodine, odnosno u oblasti Panonskog basena, na visokom stepenu i sa primijetnim padom proizvodnje
u posljednjim godinama usljed velike iskorišćenosti samih ležišta. Pad proizvodnje jasno se objašnjava
činjenicom da se sama ležišta nalaze u kasnoj zreloj fazi eksploatacije i da je neophodno uvođenje novih
modernih tehnologija. Kada se objektivno sagleda energetska situacija Republike Srbije dolazi se do
jasnih podataka da nafta i prirodni gas čine svega 1% geoloških rezervi, dok preostalih 99% pripada
sektoru uglja.
Na energetskoj sceni Republike Srbije primjetno je da nekadašnja Naftna Industrija Srbije koja se danas
nalazi u sklopu ruskog Gazprom Nefta koji je pomenutu kompaniju i otkupio od Republike Srbije
omogućava primarno snabdijevanje naftnim i gasnim resursima. Dakle, apsolutna eksploatacija sirove
nafte i prirodnog gasa u Srbiji pripada inostranoj kompaniji, odnosno ruskom gigantu. Ni u sektoru
transporta i prerade nafte i dobijanja gotovih proizvoda odnosno naftnih derivate nema prevelike
razlike, s obzirom na činjenicu da oba postojeća kompleksa za preradu nafte i gasa pripadaju takođe istoj
kompaniji.
Što se tiče samog snabdijevanja potrošača ono se vrši na benzinskim stanicama inostranih vlasnika ili
pojedinim domaćim koje su gotovo neprimjetne pri ovakvoj konkurenciji. Pored uveliko pomenutog Nis-a
u vlasništvu Gazprom Neft-a, na tržištu se kao značajne kompanije mogu izdvojiti još i ruski Lukoil i grčki
EKO. Kao konačni zaključak, Republika Srbija predstavlja još jednu u nizu balkanskih država koja je
gotovo apsolutno zavisna od uvoza naftnih i gasnih derivata (70% uvoza nafte i 85% uvoza gasa), bez
obzira na eksploataciju domaćih resursa (danas vlasništvo strane kompanije).

Baseni uglja

Situacija sektora uglja u Srbiji globalno gledano znatno je povoljnija nego pitanje eksploatacije i
distribucije naftnih derivata. Kada je riječ o tipu geoloških rezervi uglja apsolutna dominacija pripada
mrkom uglju, odnosno lignitu sa 97%. Sektor uglja predstavlja još jedan od energetskih sektora koji je
okarakterisan kao visoko istražen i funkcionalan decenijama unazad. Takva situacija sasvim je opravdana
s obzirom na činjenicu da se proizvodnja električne energije primarno vrši transformacijom uglja kao
energenta, sa procentualnim udjelom od čak 64%, dok oko 35% električne energije Republika Srbija
obezbjeđuje hidroenergijom. Ohrabrujući podatak u sektoru uglja jeste upravo taj da se oko 90%
neophodnih količina uglja obezbjeđuje iz domaće proizvodnje mrkog uglja, a svega 10% čine kvalitetnije
vrste uglja i metalurški koks koji se dopremaju iz uvoza.
Najveće rezerve mrkog uglja odnosno ligniti na teritoriji Republike Srbije nalaze se u Kosovskom i
Metohijskom basenu (oko 76%), dok su preostale rezerve locirane na prostoru Kolubarskog i
Kostolačkog basena sa procentualnim udjelom od 14%, odnosno 3,5%. Pored pomenutih basena Srbija
raspolaže sa još nekoliko koji su po redu veličina rezervi uglja manje značajni, ali svakako je neophodno
pomenuti njihov doprinos energetskoj industriji. Reč je o Kovinskom, Sjeničkom i nekoliko manjih
basena.

Nekonvencionalni resursi nafte

Prema zvaničnim podacima istraživanja na prostoru Republike Srbije, teritorija države Srbije raspolaže
izvjesnim rezervama uljnih škriljaca koji predstavljaju potencijalnu budućnost eksploatacije sirove nafte,
ali istovremeno i zahtijevaju naprednu tehnologiju i prilična ulaganja u oblasti unapređenja
eksploatacionih i preradnih sistema. Rezerve uljnih škriljaca na prostroru Srbije utvrđene su u
Vranjskom, Zapadno-moravskom, Kruševačkom, Niškom, Valjevsko-mioničkom i još nekoliko basena.
Jedinim pouzdanim rezultatima istraživanja raspolaže Aleksinački basen, pri čemu je detaljno istraživanje
rezervi sprovedeno na svega jednom polju u okviru pomenutog basena, dok se početak eksploatacije
pomenutih resursa ne nazire u bliskoj budućnosti.

Obnovljivi resursi

Čitava teritorija Republike Srbije odlikuje se brojnim pogodnostima za primjenu energetskih sistema na
obnovljive energetske resurse različitog tipa. Naime, reč je o hidroenergetskom potencijalu, potencijalu
biomase, solarnoj i energiji vjetra, kao i o potencijalima geotermalnih resursa. Jedina dva potencijala
obnovljivih resursa koji su djelimično, ali nedovoljno iskorišćeni na teritoriji Srbije jesu zapravo potencijal
biomase i hidroenergetski potencijal koji je izuzetno važan u sektoru proizvodnje električne energije.
Kada je riječ o biomasi čiji je visok energetski potencijal evidentan na cijeloj teritoriji države, u Srbiji je u
upotrebi oko 67% potencijala drvne biomase (najveći potencijal u centralnoj Srbiji), dok se iskorišćenje
poljoprivredne biomase (najveći potencijal na prostoru Vojvodine) bilježi u procentu od svega 2%.
Nažalost, pomaka u oblasti iskorišćenja potencijala energije komunalnog otpada za sada nema.
Hidrotokovi koje Srbija posjeduje zapravo predstavljaju izuzetno bitan energetski potencijal države.
Trenutna situacija je sljedeća – preko 70% hidropotencijala skoncentrisano je na velike vodotokove u koje
se ubrajaju rijeke Dunav, Drina, Velika Morava, Ibar i Lim. Nažalost potencijal manjih vodotokova u Srbiji
moguće je samo djelimično iskoristiti jer većina njih predstavlja izuzetno bitne tačke za vodosnabdijevanje
stanovništva.
Dva energetska potencijala jesu solarna energija i energija vetra koje su u Srbiji gotovo zapostavljene ili u
najmanju ruku zaboravljene. Energetski pomak u Republici Srbiji bio bi prilično evidentan u slučaju
iskorišćenja solarne energije za proizvodnju energije (električne ili toplotne). Takav potencijal dostupan
je u svim oblastima države, dok se jugoistočna Srbija naglašava kao najperspektivnija regija. Sa druge
strane, energiju vjetra moguće je iskoristiti na području planinskih predjela poput Zlatibora, Kopaonika,
Zlatara i mnogim drugim, kao i u Banatu kako bi se omogućila proizvodnju električne energije za
potrošače.
Dobro je poznato da je Srbija država koja se karakteriše velikom geotermalnom potencijalom, mada je
ovaj vid energetskih resursa u neprimjetnoj mjeri prepoznat i iskorišćen u poređenju sa cjelokupnim
mogućnostima.

Redakcija
Redakcija
Redakcija Ekonomista donosi ekonomske i poslovne vijesti iz Crne Gore i svijeta, doprinosi promovisanju dobrih poslovnih praksi i razvijanju preduzetničke svijesti.

Komentariši

Top