Država bez prirodnog bogatstva | Ekonomist

Država bez prirodnog bogatstva

Da na stepen društvenog bogatstva države utiče izdašnost prirodnih resursa, koji su joj sticajem istorijskih okolnosti povjereni, je opštepoznata činjenica. Prirodna bogatstva su tas na vagi koji je još tokom industrijske revolucije omogućio izvjesnom broju država da prevagnu u trci za ostvraivanjem društvenog blagostanja.

Osim faktičkog postojanja prirodnog bogatstva, veoma je bitno posjedovanje znanja i odgovornosti kako na što bolji i efikasniji način prirodni resurs iskoristiti za dobrobit zajednice. Odsustvo ovakve vrste znanja za posljedicu, pored uništenja prirode, ima i bogaćenje malog broja pojedinaca nauštrb države, kao vlasnika prirodnih resursa.

Tipičan primjer ovakvog odnosa prema onome što nam je priroda podarila je najmanja ostrvska republika na svijetu, Nauru. Nauru je ostrvo u Tihom okeanu, površine 21km², sa populacijom od 9.322 stanovnika i BDP-om od oko 40 miliona dolara. Do 1968. godine, ostrvo je potpadalo pod zajedničku upravu Novog Zelanda, Ujedinjenog Kraljevstva i Australije, od kojih je na referendumu iste godine steklo nezavisnost.

Ubrzo nakon osamostaljenja Nauru je ostvario drugi najveći BDP po glavi stanovnika, odmah iza Saudisjke Arabije. Razlog tome je fosfor, kojim je bogato čitavo ostrvo. Oko 75 % BDP-a tokom 60-ih i 70-ih godina činio je izvoz ovog dobra. Najveći dio ovih velikih prihoda od izvoza fosfora dat je na raspolaganje stanovništvu Naurua a do 2001. godine sve zdravstvene usluge bile su besplatne, a za javne usluge nisu se tražila nikakva davanja. Time je bila osigurana sasvim ugodna egzistencija stanovništvu ostrva. U ovom razdoblju je u prosjeku svaki Nauruanac imao dva do tri automobila i jedan motorni brod, a takođe su bili prilično uobičajeni izleti avionom u Australiju većinom radi kupovine.

Od 2000. godine eksplotacija fosfata je smanjena zbog iscrpljenosti nalazišta. U ovoj industriji je ipak zaposlena polovina radno sposobnog stanovništva, a osoblje zaposleno u ovoj industriji najvećim dijelom sačinjeno je od imigranata s Kiribata, Tuvalua, Filipina, te iz Hong Konga, Australije i Novog Zelanda. Ovi radnici i njihove porodice čine oko 40% stanovništva ostrva.

Vlada države je takođe pokušala osigurati visoki životni standard i bez fosfatske industrije. Zbog toga je osnovan fond za sticanje nekretnina i akcija u susjednim pacifičkim zemljama, kao i u SAD i Australiji, te je izgrađen neboder Nauru House u Melbournu. Takođe, pokušano je stvoriti od ostrva tzv. poreski raj za međunarodnu trgovinu. Ipak, zbog niza loših investicija i korupcije u Vladi, država je izgubila većinu svog bogatstva. Takođe je došlo i do smanjenja plata, jer je država u enormnim dugovima koje nije u stanju redovno da servisira.

Trenutno Vlada ostrva pokušava svoje obaveze podmiriti uz pomoć Australije koja je do nezavisnosti bez naknade koristila nalazišta fosfata. Australija Nauruu plaća i za smještaj izbjeglica, što trenutno čini gotovo kompletne prihode ove države nakon propasti fosfatske industrije. Nauru takođe od svojih kreditora pokušava dobiti reprogramiranje dugova, te od UN traži subvencije. Prodajom Nauru House 2004. godine otplaćeni su dugovi General Electric-u.

S bogatstvom su nestale i besplatne usluge. Zdravstvena njega više nije besplatna, a porezi su vrtoglavo skočili. Za budućnost nada se polažu u ribarstvo, koje danas ne igra važnu ulogu u ekonomiji a poljoprivreda je ograničena zbog poroznog tla i nepravilnih padina. Industrijski sektor gotovo i da ne postoji a jedini veći poslodavac je nacionalna rafinerija za fosfate.

Nedavnim ukidanjem radnih mjesta nezaposlenost je porasla za 10%. Važan privredni stub čini tercijarni sektor u kojem je zaposleno oko 35% stanovništva. Najveći poslodavci su društvo za vađenje fosfata (Nauru Phosphate Royalties Trust), nacionalni pomorski prevoznik (Nauru Pacific Line) i nacionalni vazdušni prevoznik (Air Nauru), koji povremeno prestaje s radom ako nije u mogućnosti finansirati gorivo ili popravke.

Cijena koju je Nauru platio zbog nekontrolisanog izrabljivanja prirodnog bogatstva bila je prevelika. Prva je ekološka: za potrebe kopanja uništena je predivna tropska vegetacija, pa danas ostrvo izgleda kao ogromna, ogoljena deponija. Druga je, očekivano, loša vlast. Vlada je odlučila da previše raskošno nagrađuje stanovništvo, toliko da je to uskoro postao neodrživ koncept.

Porez na Nauruu nije postojao, a Vlada je bila ta koja zapošljava 95% stanovništva, uz izdašne plate koje je isplaćivala svakog mjeseca. Školstvo i zdravstveno osiguranje bili su besplatni, kao i struja, telefoni i stanovanje a svako je dobio i kuću od države.

Država se pretvorila u raspuštenu družinu: radno vrijeme bilo je fleksibilno, a nikoga nije bilo briga što je jedino preostalo zelenilo na ostrvu bilo ono na terenima za golf. Umjesto ribolova, lakše je bilo otići u lokalni supermarket čije su police bile prepune keksa, čokolada i biskvita prepunih šećera, koji su postali omiljena poslastica umjesto voća.

Računa se da je Nauru najgojaznija nacija na svetu, čija polovina populacije boluje od dijabetesa, dok je prosječan životni vijek svega 55 godina.

Država beskrajno dugih plaža, gustih šuma i smaragnde vode pretvorena je u golet na kojoj se njeni stanovnici bore za posljednje mrvice nekadašnjeg raja – scenario zvuči poznato.

Komentariši

Top