Bloomberg: Ekonomisti su previše hvaljeni – i okrivljeni | Ekonomist

Bloomberg: Ekonomisti su previše hvaljeni – i okrivljeni

viktorija bejtmen

Piše: 

Viktorija Bejtmen 

BLOOMBERG

(prevod A.N.R.)

 

Ne tako davno činilo se da ekonomisti vladaju svijetom. Globalizacija koja je stigla u svaki dom krštena je zamišlju neoliberalne ekonomije. No, kad su stvari krenule naopako, počevši od 2007. godine, ekonomisti su bili oštro pogoiđeni. Sada, pod prijetnjom deglobalizacije koja visi nad nama, ekonomisti stoje na marginama, osjećajući se zanemareno.

Ovaj nedavni rasplet događaja mogao bi nam otvoriti pitanje: Da li ekonomisti imaju moć i uticaj koji su neophodni da bi mijenjali političke ishode ili je politika ta koja određuje koji ekonomski napori su odabrani i na kraju zastupani?

To nije samo apstraktno pitanje. Odgovor nam otkriva u kojoj mjeri su ekonomisti krivi za neuspjeh politike u eri globalizacije i do koje mjere mogu uticatiu da se oblikuju dolazeće politike.

Džon Majnard Kejns i Milton Fridman, dvojica možda najuticajnijih ekonomista XX vijeka, imali su različite stavove po tom pitanju. Za Kejnsa, ekonomisti su bili na mjestu vozača. “Praktični ljudi koji vjeruju da će biti sasvim izuzeti iz bilo kakvog intelektualnog uticaja obično su robovi nekih ‘mrtvih’ ekonomista”, rugao se on.

Da je Kejns danas živ, on bi, bez sumnje, tvrdio da su globalna finansijska kriza, brexit i izbor Donalda Trampa rezultat neuspješne ekonomske agende, zasnovane na ideji slobodnog tržišta, što rezultira rastom nejednakosti i usporavanju ekonomskog rasta, ostavljajući širu javnost da se tetura. Ekonomisti bi nedvosmisleno bili na optuženičkoj klupi.

Kada je riječ o velikom rivalu kejnzijanskih razmišljanja, Miltonu Fridmanu, ono što pokreće ekonomske i političke revolucije je društveno iskustvo, a ne ono što pišu ekonomisti. Fridman je znao da su ekonomisti daleko od gomile istomišljenika: drže suprotstavljene stavove koji se protežu političkim spektrom, a političari uvijek mogu da pronađu zagovornike neke ekonomije kako bi opravdali svoj aktuelni politički trend.

Za Fridmana su ekonomisti u usponu oni koji su uhvatili duh vremena. U Fridmanovim riječima javno mnjenje oblikovano je “iskustvom, ne teorijom ili filozofijom”. “Samo kriza — stvarna ili percipirana — proizvodi stvarnu promjenu”, smatrao je on.

Iako ekonomisti nisu potpuno nemoćni, kao što su pokazali sociolozi Daniel Hiršmanov i Elizabet Pop Berman, kratki prolazak kroz istoriju ekonomske misli ukazuje na to da je Fridmanov stav jači. Adam Smit i David Rikardo smatraju se očevima slobodnog tržišta i slobodne trgovine, ali je britanska industrijska revolucija bila ta koja je udahnula život njihovim teorijama.

Radnici u fabrikama i industrijalci lobirali su protiv državnog protekcionizma, uključujući i Zakone o kukuruzu, koji su pomogli zemljovlasničkoj aristokratiji, ali koji su uvećali cijenu hrane za sve ostale. Ekonomisti su mogli da upravljaju ovim talasom.

Kejns kao spas

Do 1920-ih i 1930-ih godina, popularnim mišljenjem odgovaralo se na rast nezaposlenosti i duboku deflaciju; još jedna ekonomska revolucija bila je u najavi. Kejnsova “opšta teorija” završila bi na otpadu istorije da nije pogodila u nerv.

KejnsDo 1950-ih i 1960-ih, kao što je viđeno u nastavku, upravljanje ekonomijom na kejnzijanski način činilo se uspješnim: nezaposlenost je ukroćena, a inflacija je bila niska. Bilo je to zlatno vrijeme za ekonomiste.

Do 1970-ih, međutim, inflacija i nezaposlenost istovremeno su rasle, što je ukazivalo na problem na strani ponude naspram strane tražnje.

Kejnzijanska rješenja nudila su premalo i došla su prekasno, tako da je situacija bila zrela za još jednu revoluciju u ekonomskom razmišljanju.

Sa tim se pojavio i Fridman, čiji rad su na kraju koristili predsjednik Sjedinjenih Američkih Država Ronald Regan i premijerka Velike Britanije Margaret Tačer, a najčešće je posmatran kroz globalizaciju koja je slijedila.

 

Stopa nezaposlenosti
Stopa nezaposlenosti

Fridman kao spas

Naravno, Fridman je već neko vrijeme do tada gurao svoju agendu slobodnog tržišta. milton fridman

Štrajkovi, nagli rast inflacije i povećanje javnog deficita stvorili su nezadovoljstvo javnosti i problem za koji se tražilo rješenje. Ekonomska revolucija nastala je onda kada su ekonomisti bili u stanju da se provlače kroz postojeće društveno iskustvo.

To znači da, umjesto da budu napredni, dominantna škola ekonomske misli u bilo kom trenutku uslovljena je prošlošću i izbjegavanju ponavljanja ranijih ekonomskih problema.

Neizbježni rizik je da ideje koje potencijalno mogu da pomognu očuvanju od ekonomskih problema u budućnosti – uključujući, trenutno, deglobalizaciju – ne bivaju otkrivene sve dok za njih ne postane prekasno.

Stopa inflacije
Stopa inflacije

Šta bi od onoga što bi moglo kontrirati ekonomistima (a ovdje ubrajam i sebe kao jednog od njih) trebalo da se čuje? Jedan od odgovora je da bismo mogli biti bolji slušajući i posmatrajući kako javnost razmišlja i osjeća. Razmišljajući još više o interakcijama između društva i ekonomije, ekonomisti bi mogli biti u stanju da urade bolji posao od predviđanja – a tako bi bili spremni na izazove i promjene – interesujući se za ono što smatra javnost.

Redakcija
Redakcija
Redakcija Ekonomista donosi ekonomske i poslovne vijesti iz Crne Gore i svijeta, doprinosi promovisanju dobrih poslovnih praksi i razvijanju preduzetničke svijesti.

Komentariši

Top