Iznenadni odlazak brojnih slavnih ličnosti u 2016. moguće objasniti i zakonitostima tržišta | Ekonomist

Iznenadni odlazak brojnih slavnih ličnosti u 2016. moguće objasniti i zakonitostima tržišta

Iznenadna smrt velikog broja slavnih ličnosti u 2016. godini bila je povod za različita tumačenja ovog fenomena, među kojima se našlo i ekonomsko obrazloženje situacije koja se sa različitih stanovišta nastojala tumačiti i objasniti.

Početak 2016. obilježila je vijest o smrti umjetnika Dejvida Bouvija, posebno zanimljivog u svijetu finansija zbog kreiranja sistema koji je preteča današnjem elektronskom bankarstvu, pa su priče o njemu punile stranice magazina čije teme nisu iz svijeta show businessa, već i su namijenjene poslovnom svijetu.

Bouvija, ali i mnoge njegove savremenike danas pominjemo u ovoj ekonomskoj priči sa aspekta fenomena jednog vremena u kojem ga generacije čije živote je obilježila njegova muzika danas ispraćaju sjećajući se 1980-ih godina i zlatnog doba pop muzike.

Najava smjene generacija 

S socio-ekonomskog aspekta postoje dvije ključne karakteristike ovakvih okolnosti – prva je da godina poput 2016. koja je bila kobna u svijetu slavnih ličnosti zapravo nije nimalo iznenađujuća, dok je druga pokazatelj ekonomskog i društvenog progresa i doprinosa tržišnih okolnosti koje su ih učinile mogućim. Ovaj pristup zagovara i profesor ekonomije na Univerzitetu Sent Lorens, autor čuvene knjige “Hajekova moderna porodica” Stiven Horvic.

Niz vijesti o smrti slavnih u 2016. zapravo je samo najava da bi ih u godinama koje dolaze moglo biti još više. Objašnjenje je prilično jednostavno – uz povećanje broja stanovnika na planeti i nikada veću dostupnost informacija o svemu što se dešava poznatih ličnosti danas je više nego bilo kada u istoriji, njihov broj iz godine u godinu tokom prethodnih decenija eksponencijalno je rastao, zbog čega je i broj smrti na godišnjem nivou srazmjeran tome, s tendencijom daljeg rasta.

Broj slavnih ličnosti

Razlog povećanja broja slavnih ličnosti nalazi se u ekspanziji pop kulture i drugih oblika zabave, uključujući muziku, film i sport tokom XX vijeka. Današnje generacije prve su u istoriji koje se susrijeću sa starenjem i umiranjem onih poznatih uz koje su, gledajući ih na televiziji i izvan onoga čime su se bavili, odrastale.

Ovo se posebno odnosi na televizijske zvijezde, budući da je do ekspanzije ovakvog oblika “slave” došlo tek 1950-ih godina, jer je došlo do smjene generacije u odnosu na holivudske zvijezde koje su na vrhuncu slave bile između Prvog i Drugog svjetskog rata.

Kada se televizijskoj popularizaciji ljudi iz svijeta muzike, filma i sporta dodaju i promjena u muzičkom izvođenju kroz nove pravce, specijalni efekti u filmovima u kojima je tehnologija mnoge glumce učinila nadljudski moćnima, kao i prerastanje sporta iz sporedne u potpuno profesionalnu aktivnost, došlo je i do otvaranja šansi da sve veći broj ljudi u poslijeratnom periodu promoviše svoj rad kroz neki od postojećih oblika slave.

Posmatrano iz ugla brojeva i statistike, godina u kojoj su internet i mehanizmi plasiranja sadržaja poput YouTubea i Netflixa toliko rasprostranjeni, broj slavnih ličnosti veći je nego ikad u istoriji, zbog čega 2016. u suštini nije nikakav fenomen, već bi se prije mogla nazvati godinom početka smjene generacija na globalnoj estradnoj sceni.

Komunikološka revolucija

Ukoliko ove događaje stavimo u širi istorijski kontekst shvatamo da je upravo televizija, koja je najveći broj onih koji su slavu sticali tokom XX vijeka učinila globalno poznatima, zbog čega se u vremenu kada je već čitava generacija selebritija to postala slavna zahvaljujući internetu očekuje sve veći broj takvih vijesti. Komunikološka revolucija u uslovima tržišne ekonomije i promjene načina života tokom proteklih decenija stvarala je slavne ličnosti, a odnosi s producentskim kućama koje su na njima zgrtale ogroman novac, način marketinške promocije i brojni razlozi koji su ih tjerali u depresiju uticali su na skraćenje životnog vijeka.

Ekonomski progres u drugoj polovini XX vijeka imao je dvije velike specifičnosti – prvo, ljudima je omogućeno da sa mnogo manje truda ostvare ogroman uspjeh i zarade veliki novac zahvaljujući selebriti statusu i drugo, ljudi su postajali sve više zainteresovani za ono šta slavne ličnosti rade, jer su mas mediji i tržište jednostavno nametali vijesti iz svijeta show biznisa.

Tehnološka revolucija, koja je bila okosnica poboljšanja standarda, uslovila je da sve manji broj ljudi treba da bude angažovan u industrijskoj proizvodnji. Kada su u starom vijeku drevni narodi naselili doline rijeka bilo je, u odnosu na planinske predjele, znatno jednostavnije baviti se poljoprivredom, jer samo za navodnjavanje više nije bio potreban ogroman ljudski napor. U okolnostima u kojima su ljudi manje vremena trošili na aktivnosti usmjerene ka preživljavanju nastalo je njihovo slobodno vrijeme iz kojeg je stvorena kultura. Ljudi više nisu bili usmjereni samo na osnovne potrebe i mogli su da posvete vrijeme nečemu drugom. U vremenu tehnološkog napretka milijarde mašina i uređaja, prevoznih sredstava i mrežnih sistema čine da se posao obavlja ne samo za mnogo manje vremena, nego i sa mnogo manje ljudstva.

Trendovi nakon II svjetskog rata

Kako je poslijeratna populacija takozvanih bejbi-bumera najavila progresivno povećanje broja stanovnika na planeti, tako je bilo neophodno osmisliti i poslove za njih, a za mnoge od njih izvor zarade predstavljalo je sve ono što u normalnim okolnostima nije bilo moguće ni zamisliti. Naravno, novac nije donosila sama aktivnost, već njen položaj u svijetu marketinga.

Najočigledniji primjer za to je profesionalni sport, od kojeg se prije pedesetak godina nije čak moglo ni pristojno živjeti, a da se usput ne radi nešto drugo, dok danas ugovori ugovori najtalentovanijih pojedinaca sa najtrofejnijim klubovima nesumnjivo garantuju milionske honorare. Sistem oglašavanja, marketinga i promocije učinio je mnogo više, pa za milionske zarade čak nije potrebno imati nikakav talenat – dovoljan je ogroman broj pratilaca na društvenim mrežama i sponzori će se utrkivati da vam ponude naknadu za promovisanje njihovog brenda.

Paralelno s tim od 1960-ih godina do danas usmjeravanje sve većeg broja ljudskih resursa uslijedio je od neophodnog ka luksuznom. Više nije bilo dovoljno samo proizvoditi hranu, odjeću i namještaj, nuditi usluge frizera, prevoza ili hotelskog smještaja, već je svemu tome trebalo dati i dozu luksuza, a za njegovu promociju bili su zaduženi isključivo selebritiji. U toj hijerarhiji po principu što veća zvijezda to veći luksuz (i obratno) ekonomijama širom svijeta, prije svega američkoj, bilo je neophodno da stvori čitav jedan svijet slavnih koji naizgled zarađuje od svojih vanserijskih sposobnosti da pjeva, glumi ili daje golove, no u stvari su dio ogromne mašinerije promocije globalnih brendova.

Ko je na vrhu?

No, šta sve to znači za godinu u kojoj je smo izgubili baš Dejvida Bouvija, Princa i Džordža Majkla, koji su obilježili jednu eru u sociološkom i kulturološkom smislu? Ukoliko uzmemo u obzir ono što je određivalo njihovu slavu na estradi vidimo jasnu smjenu generacija i poruku tržišta – ma koliko velike zvijezde bile, mnoge više ne blistaju toliko dobro da bi producentskim kućama donosile zaradu. Doživljaj sebe kao osobe koja je status popularne zamijenila suvišnom vodi ka dubokoj depresiji, a ona ka životnim navikama koje negativno djeluju na psihičko i fizičko zdravlje.

Posmatraju li se iz tržišnog ugla ove stvari nije previše teško objasniti zašto su svijetu ipak decenijama bili dovoljni samo jedni Rolingstonsi. Stručna kritika ih možda i nije uvijek svrstavala u vrh svjetske rok scene, no tržište jeste, u čemu je jednim dijelom i moguće naći uzroke njihove dugovječnosti.

Stoga, 31. decembar 2016. nije kraj jedne godine koja je odnijela živote mnogih zvijezda, već je upravo ta godina početak trenda koji bolje od ičeg pokazuje na koji način je globalno tržište promovisalo, iskoristilo i na kraju izmorilo one koji su vremenom zauzimali sve manje medijskog prostora.

Ana Nives Radovic
Ana Nives Radovic
The very first Montenegrin fintech author, financial analyst and author of "Dividing by Zero" scientific project.

Komentariši

Top